المهذب من المجرب فی الطب

● المهذب من المجرب فی الطب = رسالة الى القاضى المكين ابوالقاسم على بن الحسين فيما يعتمده حيث لايجد طبيبا / طب / عربی al-muhaḏḏab min-al mujarrab fī-ṭṭibb = r.-un ilā-l qāḍi-l makīn ab-ul-qāsim ‘alī ibn-il ḥusayn fīmā ya‘tamid-hu ḥayṯu lā-yajid ṭabībā ابن جمیع، اسماعیل بن هبة الله، - 594؟ قمری ebn-e jamī‘,esmā‘īl ebn-e hebat-ol-lāh(- 1198) رساله‌ای است مختصر و بسیار مفید با عبارات واضح در بیان قوانین طبی مجرب در مداوای بیماریها مشتمل بر نوزده (پانزده) «باب»: 1. تعدیل الاسباب الضروریة؛ 2. ادرار فضلات البدن؛ 3. حبس الفضلات؛ 4. مداواة الامراض العارضة فی الرأس؛ 5. ... فی الحلق؛ 6. ... فی الید و الذارعین؛ 7. ... فی الصدر و آلات التنفس؛ 8 ... فی القلب؛ 9. ... فی البطن و اعضائه؛ 10. ... فی آلات البول [التناسل]؛ 11. ... فی آلات البراز؛ 12. ... فی الفخذین و الساقین و القدمین؛ 13. فی مداواة الامراض العارضة فی ظاهر البدن؛ 14. فی مداواة الحمیات؛ 15. فی الزینة؛ 16. فی کیفیة الاحتراز من السم و مداواة من سقیه؛ 17. فی ذکر وصایا مهمة؛ 18. فی تدبیر الاصحاء عن حكماء الهند؛ 19. فی الاحتراز من العلل. عنوان کتاب و نام مؤلف در مقدمه نیامده، اما در ترقیمه نسخه 9715 ظاهریه در دمشق با عنوان «المهذب من المجرب» از ابن جمیع ضبط شده که در منابع چنین عنوانی برای وی ثبت و ضبط نشده، در «دائرة المعارف بزرگ اسلامی» چنین عنوانی را برابر با همان «رسالة الى القاضی المکین ابوالقاسم علی بن الحسین فیما يعتمده حيث لايجد طبیبا» دانسته که ابن ابی اصیبعه از آن یاد کرده و به همان نسخه ظاهریه نیز اشاره کرده، اما اولاً در فهرست ظاهریه به عنوان دوم و خطاب رساله به قاضی ابوالقاسم اشاره نشده، ثانیاً «رسالة الى القاضی ...» ظاهراً همان «مقالة حيث لا یحضر طبیب» ابن جمیع باشد که نسخه‌ای از آن به همراه چند رساله دیگر از ابن جمیع در مجموعه 2136 مکتبه احمد ثالث ترکیه وجود دارد که از روی نسخه اصل کتابت شده و بنا بر آنچه در فهرست مخطوطات مصوره طبیه آمده شامل 5 باب (و هر باب در چند فصل) است که آغاز و انجام و ابواب و فصول آن با رساله حاضر مطابقت ندارد (باب اول آن فی الاصول و التوطئات فی ستة فصول و باب دوم آن فی تقسیم الاشیاء التی یتداوی بها و ... است). نسخه‌ای دیگر از رساله حاضر در فهرست میکروفیلم نسخه‌های خطی کتابخانه ظل الرحمن با عنوان «مجربات ابن بیطار» از ابن بیطار (-646ق) دانسته شده که منبع آن اشاره‌ای نشده است.