مهذب الاسماء فی مراتب (الحروف و) الاشیاء

● مهذب الاسماء فی مراتب (الحروف و) الاشیاء / لغت/ عربی به فارسی muhaḏḏab-ul asmā’ fī marātib-il (ḥurūf wa-l) ašyā’ سجزی، محمود بن عمر، ق6 قمری sajazī, maḥmūd bn-e ‘omar(- 12c) فرهنگ عربی به فارسی است در 28 «باب»، هرباب درسه «بخش»: مفتوح الاول، مضموم الاول، مکسور الاول، وهریک ازاین بخش‌های کوچک نیز به ترتیب تهجی. با یک فصل در آغاز برای نام‌های خدا و یک خاتمه درپایان دراصطلاحات متفرقه، درچند فصل آمده.مؤلف خود می‌گوید که آن را از کتب ائمه ادب چون السامی فی الاسامی (ابوالفضل احمد بن محمد میدانی - 518ق)، الاسمی فی الاسماء (سعید بن احمد بن محمد میدانی - 539ق)، کتاب الاسامی موسوم به سعیدی، بلغة المترجم فی اللغه، كنز الاسامی، ترجمان القرآن، الروضه و کتاب‌هایی که پیش از اینها تألیف گردیده چون اصلاح المنطق (تألیف ابن سکیت - 244ق)، غریب المصنف (تألیف ابی عمر و اسحق بن مراد الشیبانی - 206ق)، دستور اللغه نطنزی (- 497ق) و کتب مشاهیر و غیر از اینها گرد آورده و پیش از شروع به ذکر اسامی اسماء الله الحسنی را موافق حروف تهجی به ترتیب اوایل ذکر و به ترجمه فارسی آنها پرداخته و پس از آن شروع درنقل لغات و اسامی نمودهاست. آغاز: بسمله. الحمدلله الذی خلق الخلایق بقدرته و خص بنی آدم بعزته ... اما بعد فانی رأیت الناس زاهدین فی العلم و العقبی راغبین فی الجهل ... اما بعد، قال العبد الضعیف محمود بن عمر بن محمود بن منصور القاضی (الرنجنی) السجزی ثم العربی من قبیلة شیبان تغمده الله برحمته فانی رأیت الناس زاهدین فی العلم و العقبی انجام: فی منازل القمر و له ثمانية و عشرون منزلا ما ينزل القمر كل ليلة بمنزل منها اوليها السرطان و هما قرنا الحمل و يقال لهما النطح و الناطح ايضا و الطين و الثريا و الدبران و يقال له المجدح و الهقعه و الذراع و النثرة و الطرف و الجبهة و الزبره و الصرفه و العو او السماك و الغفر و الزباني و الاكليل و القلب و الشولة و النعائم و البلدة و سعد الذابح و سعد بلع و سعد السعود و سعد الاخبية و قرع الدلو المقدم و قرع الدلو المؤخر و بطن الحوت و هو الرشاء دومنزل و ثلثی از منزل برجی باشد، و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع چاپ: چاپ شده [کشف الظنون، حاجی خلیفه 1912/2؛ فرهنگنامه‌ها 131-136؛ نسخه‌های منزوی 2034/3] شروح و حواشی: 1- تهذیب المهذب؛ قزوینی، محمد یحیی بن محمد شفیع (- قرن 12)