اصول الفقه

● اصول الفقه / اصول فقه / عربی usūl-ul fiqh کاظمی، اسدالله بن اسماعیل، 1186-1237 ؟ قمری kāzemī, asad-ol-lāh ebn-e esmā‘īl (1773-1822) در عنوان نسخه آمده است: «تکملة حاویه لمباحث سامیه» و دور نیست بخشی از کتاب بزرگ مؤلف در اصول فقه باشد به نام «المناهج فی الاصول» [مؤلف خود در رساله «اللؤلؤ المسجور» نام کتاب بزرگ خود را در اصول فقه «المناهج الغرویه» یاد می‌کند و به بحث حقیقت شرعیه آن ارجاع دارد. صاحب الذریعه که نسخه اصلی کتاب را دیده‌اند در الذریعه و طبقات آن را، در ذیل «مناهج» معرفی کرده‌اند و همچنین است در کتاب‌های دیگر که به ترجمه حال مؤلف پرداخته‌اند مانند: معارف الرجال، بهجة الامال علیاری، جز این که در اعیان الشیعه نام آن «منهج الاصول» یاد شده که همان نام کتاب شیخ اسماعیل دزفولی فرزند شیخ اسدالله است] که در الذریعه این گونه از آن یاد شده است: «خرج منه مبحث الاحکام الظاهریه و الواقعیه و مسئلة حجية الاجماع و مسئلة حجية المظنة الى اواخر بحث حجية الاخبار ...». بر پشت برگ نخست مجموعه در فهرستی که به خط کاتب است، از این رساله با عنوان «رسالة فی الاحكام الظاهرية و الواقعية» یاد شده است. در الذریعه و طبقات اعلام نیز رساله‌ای به این نام در شمار تألیفات دزفولی یاد شده اما قرائن حاکم است که نسخه جای سخن رساله‌ای مستقل در حکم ظاهری و واقعی نیست زیرا تنها بحث اول (مقام اول) آن درباره احکام واقعیه و ظاهريه است و مقام دوم (که در نسخه موجود است) در تعبد به ظن است و مقام سوم (که در نسخه حاضر موجود نیست) و مؤلف از آن یاد می‌کند نیز در مسائل ظن است و هم چنین در چند جای رساله به بحث قیاس در همین رساله احاله می‌دهد. بنابراین نسخه حاضر بخشی از رساله یا کتابی است در اصول فقه که برخی از کاتبان (شاید به استناد به عنوان آغاز آن) نام آن را «رسالة في الاحكام الظاهرية و الواقعية» پنداشته و یادداشت کرده‌اند و بدین‌گونه در برخی از تراجم دزفولی نیز رساله‌ای با این نام وارد گردیده است.