منية المريد فی آداب المفيد و المستفيد

● منية المريد فی آداب المفيد و المستفيد / اخلاق / عربی munyat-ul murīd fī ādāb-il mufīd wa-l mustafīd شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911 - 965 قمری šahīd-e sānī, zayn-od-dīn ebn-e ‘alī (1506 - 1558) تاریخ تألیف: پنج‌شنبه 20 ربیع الاول 954ق آدابی که استاد وشاگرد وهر دانشمند اسلامی وقاضی باید مراعات نمایند آنطور که از قرآن کریم واحادیث استفاده می‌شود در یک «مقدمه» وچهار «باب» و «خاتمه»: المقدمة: فی فضل العلم من الكتاب والسنة والاثر ودليل العقل؛ باب 1. آداب المعلم والمتعلم؛ 2. آداب الفتوى والمفتی والمستفتی؛ 3. المناظرة وشروطها وآدابها؛ 4. آداب الكتابة والكتب؛ الخاتمة: فی مطالب ثلاثة مهمة. استاد دانش پژوه آورده است: پیش از شهید در میان شیعیان خواجه طوسی «آداب المتعلمین» نوشته و در میان سنیان به‌ویژه قاضی القضاة شیخ الاسلام بدرالدین محمد بن ابی اسحاق ابراهیم بن ابی الفضل سعدالله بن جماعه حموی شافعی پارسای محدث مفسر خطیب شاعر (639-733ق) را می‌توان نامبرد که «تذکرة السامع و التکلم فی آداب العالم و المتعلم» را در 5 باب نگاشته و در 14 ذیحجه سال 672ق به پایانش رساند. شهید گویا این کتاب را در دست داشته و بسیاری از جاها از آن بهره برده است.تذکره و منیه از رهگذر ترتیب منطقی و بخش‌بندی مطلب‌ها بسیار پسندیده و سخنان خشک و ظاهری قابسی و زرنوجی در آنها دیده نمی‌شود.ایندانشمندان نیز درباره آموزش و پرورش نگارش دارند که از رهگذر تاریخ آن بسیار ارزنده است: 1. محمد بن سحنون مالکی مغربی قیروان (-265ق) در «آداب المعلمین ممادون محمد بن سحنون عن ابیه» در نه بخش و بسیار کوچک که قابسی از آن بهره برده؛ 2. فقیه ابوالحسن علی بن محمد بن خلف قابسی قیروانی مالکی (324-403ق) در «الرساله المفصلة لاحوال المعلمین و المتعلمین»، این کتاب چنان‌که از نامش پیدا است درباره آموزش کودکان و کوچک است؛ 3. ابن عبدالبر جمال الدین یوسف بن عمر قرطبی نحوی محدث (368-463ق) در «جامع بیان العلم و فضله و ما ینبغی فی روایته و حمله» از این مسئله یاد نموده؛ 4. برهان الدین زرنوجی (-591ق) کتاب کوچکی دارد به نام «تعليم المتعلم طريق التعليم» که چندان دقیق نیست و سخنان عامیانه و ظاهری در آن هست؛ 5. ابن عدیم ابوحفص کمال الدین عمر فقیه محدث حلبی (586-660ق) در «الدراری فی ذکر الذراری»؛ 6. ابی الفرج زین الدین عبدالرحمن بن احمد بن رجب بغدادی دمشقی حنبلی (706-795ق) در «فضل السلف على الخلف»؛ 7. شیخ الاسلام ابی زکریا انصاری (- 926ق) در «اللؤلؤ النظيم فی روم التعليم» که در آن از غزالی بهره برد؛ 8 احمد بن حجر هیتمی (- 973ق) در «تحریر المقال فی اداب و احکام ما يحتاج اليه مؤدبو الاطفال»؛ 9. برهان الدین اقصرائی در «رسالة فی التربية و التسليك»؛ 10. شمس الدین انبابی در «رياضة الصبيان»؛ 11. دانشمند عارف ابن الحاج ابوعبدالله محمد بن محمد بن محمد عبدری فاسی مالکی که پس از هشتاد و اندسال در قاهره در 737 درگذشت در «مدخل الشرع الشريف علی المذهب» که در 732 به پایانش رساند از آموزش و پرورش و آموزگار و دبستان گفتگو نمود. آغاز: الحمدلله الذی علم بالقلم علم الانسان ما لم يعلم ... و بعد فان كمال الانسان بالعلم الذى يضاهی به ملائكة السماء ... انجام: و على هذا القدر نختم الرسالة حامدين لله مصلين على خاتم الرسالة و على آله ... و الحمد لله رب العالمين. چاپ: این کتاب مکرر چاپ شده؛ مشار عربی، ص 931؛ ایران، سنگی، بی ناشر، 1307ق، رحلی، 81ص؛ بمبئی، 1301ق، رقعی، 196ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1328/1367ش، جیبی، 249ص؛ چاپ محقق آن توسط رضا مختاری نیز انجام شده [الذريعة 23/ 209؛ دنا ج10، ص 317-319 (84 نسخه)؛ مقدمة منية المريد به تصحيح رضا مختاری؛ مشار عربی، ص 931] شرح و حواشی: 1- منية المريد فی آداب المفيد و المستفيد (ترجمه)؛ نجار شوشتری، حسین بن حسن (-13)