اصول الفقه

● اصول الفقه / اصول فقه / فارسی usūl-ul fiqh جرجانی، ابوالفتح بن مخدوم، -976 ؟ قمری jorjānī, ab-ol-fath ebn-e maxdūm (- 1569) اهدا به: شاهزاده ابوالنصر سام میرزا صفوی یک دوره جامع و موجز و استدلالی در اصول است مرتب شده بر یک «مقدمه» در احکام شرعیه و پنج «باب»، که در دیباچه چنین توصیف شده است: «باشاره مشحون بشارت نواب آن حضرت تألیف نموده و در سلک انتظام و رشته التیام کشید مشتمل بر مباحث جلیه اصولیه و محتوی بر فوائد جلیله ضروریه با ترتیب لائق و ترکیب نظر شفقت موافق خالی از اطناب منجر باملال. عاری از ایجاز مفضی باخلال رجائی واثق است که منظور و ملحوظ عین عنایت گردد پرتوی از اشعة لمعات التفات برو تابد ... چو گل بخنده در آید لب امل ز نشاط ×× اگر ز گلشن لطفش دمد نسیم قبول. و من الله الوصول الى كل مأمول و انه خیر مقصود و مسئول». رساله مرتب است بر دیباچه و یک مقدمه و پنج باب و خاتمه: دیباچه پس از خطبه در سبب تألیف و تعریف علم اصول فقه؛ مقدمه در احکام شرعیه حکم شرعی خطاب شرع است که متعلق شود به افعال مکلفین؛ باب 1. در لغت «کذ» به معنی مکتوب و در شرع به معنی قرآن ... (شامل هفت فصل در مباحث وضع و امر و نهی عام و خاص مطلق و مقید، مجمل و مبین، ناسخ و منسوخ، منطوق)؛ باب 2. در سنت و او در لغت طریقت است (دارای چهار فصل در بیان اقسام احکام، طریق ثبوت سنت، تعارض ادله، کیفیت روایت)؛ باب 3. در اجماع و او در لغت اتفاق است و عزم (دارای سه فصل: حجیت اجماع، نفی اجماع بودن بعضی اتفاقات در بعضی احکام اجماع)؛ باب 4. در قیاس و او در لغت تقدیر است یعنی اندازه کردن (دارای دو فصل در بیان ارکان قیاس، اختلاف در حجیت قیاس)؛ باب 5. در استدلال و او در لغت طلب دلیل است (دارای دو فصل در بیان استصحاب، استحسان)؛ خاتمه در اجتهاد و کیفیت استدلال و اعتراضات (دارای سه فصل در تعریف و احکام اجتهاد کیفیت استدلال، اعتراضات متوجه بر دلیل به طریق مناظره). آغاز: بسمله، عنوان نامه نامی و دیباچه صحیفه سامی حمد و سپاسی حکیمی است. انجام: از تفصیل اعتراضات او نیز اعراض نمودیم الله ولی التوفيق. [الذريعة 202/2؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 100/6؛ دائرةالمعارف تشیع 428/1-429؛ فهرستواره فقه هزار و چهارصد ساله اسلامی در زبان فارسی 185-236؛ موسوعة مؤلفی الامامیة 239/2-247]