منهج الفصاحة فی شرح نهج البلاغة (تلخیص)

● منهج الفصاحة فی شرح نهج البلاغة (تلخیص) = نهج الفصاحة در شرح نهج البلاغة / شرح حدیث / فارسی manhaj-ol fasāha fī š.-e nahj-ol balāqa (talxīs) = nahj-ol fasāha dar š.-e nahj-ol balāqa الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق، 870 - 950 ؟ قمری elāhī ardabīlī, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-haqq (1466 - 1544) وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359-406ق) اهدا به: شاه طهماسب صفوی تاریخ تألیف: 930ق مختصری است از شرح مفصل مؤلف به نام «منهج الفصاحه در شرح نهج البلاغه» که توسط خود وی تلخیص شده است. مؤلف کتاب را به قصیده‌ای در شرح احوال و سه قصیده در مدح و منقبت حضرت امیرالمؤمنین (ع) از تراوش طبع خودش مذیل داشته است. شارح پس از آوردن بخشی از متن، ابتدا کلمات مشکل ونامفهوم را از جهات مختلف ادبی و لغوی بررسی و سپس به ترجمه و شرح آن می‌پردازد. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «... تا وقتیکه این منبع زلال علوم و معارف و معدن جواهر حکم و لطایف سمت انتظام گرفت و به منهج الفصاحه در شرح نهج البلاغه اتمام پذیرفت و چون مشتمل بود بر تفصیل فنون حقایق و تأویل صنوف دقایق، نبود در خور افهام بنابراین ایام که به قصور همت در تحصیل معرفت و حکمت موصوفند و به قصور سعی و هزیمت در اکتساب فضیلت معروف، دوم بار به اختیار طریقه اختصار شتافت و این مختصر زیور اختتام یافت». لازم به توضیح است که الهی اردبیلی چهار کتاب درباره نهج البلاغه تألیف نموده، به این تفصیل: 1. منهج الفصاحه: این کتاب شرح مفصلی بوده بر نهج البلاغه که به نام شاه اسماعیل صفوی تألیف گردیده است، نسخه‌ای از این کتاب تا به حال شناسایی نشده و نسخه‌هایی که به این نام در فهارس معرفی شده‌اند همه تلخیص آن هستند نه اصل کتاب؛ 2. نهج الفصاحه که خلاصه منهج الفصاحه می‌باشد؛ 3. ترجمه نهج البلاغه که به صورت سنگی همراه با نهج البلاغه به چاپ رسیده است (مشار، فارسی 1: 1316)؛ 4. شرح استعارات منهج الفصاحه، این کتاب را اردبیلی در شرح استعارات ادبی که در شرح خود منهج الفصاحه درج نموده، نگاشته است. آغاز: بهترین خطبهای «کذا» که سخن وران معارف و ماینطق عن الهوی در معرکه نهج البلاغه و منهج الفصاحه اعلام حقایق انجام آن برافراشته‌اند حمد و ثناء علیمی ما اعلی شانه شاید که خطبه احادیث قدسی پیام نبوی را علیه و آله من الصلوة اتمها و ازکیها بطغرای فاوحی الی عبده ما اوحی مطرز گردانید ... چنین گوید راوی این نامه نامی ... حسین بن عبدالحق الهی الاردبیلی [الذریعه 125/14؛ فهرستواره منزوی 642/6]