منهاج المبتدئین

● منهاج المبتدئین / طب / فارسی menhāj-ol mobtade’īn حسینی، محمد ابراهیم، ق 11 قمری hoseynī, mohammad ebrāhīm(- 17c) نویسنده می‌گویددر حین معالجه بیماران چون مرکبات مناسب هر مرض به‌واسطه قلب بضاعت در ذکر نبوده و استخراج آن از قرابادینات معتبر می‌نمود در خاطر داشت که مرکباتی به ترتیب امراض از کتب مشهوره جمع نماید تا در ملاحظه هر مرضی مناسب او به نظر آید، لهذا این کتاب را در چهل و دو «باب» و یک «خاتمه» مرتب ساخت بدینقرار: باب 1. در فهرست ادویه‌ای که در ابواب امراض متفرقه ذکر شده؛ 2. ذکر ادویه‌ای که در حمیات به کار آید؛ 3. ذکر ادویه‌ای که در شیر عسل به کار آید؛ 4. ذکر ادویه مالیخولیا؛ 5. ذکر ادویه دیوانگی‌ها؛ 6. ذکر ادویه فساد ذکر؛ 7. ذکر ادویه که در سبات به کار آید؛ 8 ذکر ادویه‌ای که در کابوس و صرع به کار آید؛ 9. ذکر ادویه که در سکته به کار آید؛ 10. ذکر ادویه‌ای که در لقوه به کار آید؛ 11. ذکر ادویه‌ای که در خدر به کار آید؛ 12.ذکر ادویه ای که در فالج به کار آید؛ 13. ادویه تشنج؛ 14. ادویه تمدد؛ 15. ادویه انواع صداع؛ 16. ادویه امراض عین؛ 17. ادویه امراض اذن؛ 18. ادویه امراض انف؛ 19. ادویه امراض دهان و دندان؛ 20. ادویه امراض حلق و حنجره؛ 21. ادویه مرض ضیق النفس؛ 22. ادویه قلب؛ 23. ادویه امراض ثدی؛ 24. ادویه امراض مری و معده؛ 25. ادویه امراض کبد؛ 26. ادویه امراض طحال؛ 27. ادویه یرقان؛ 28. ادویه مرض استسقاء؛ 29. ادویه اسهال؛ 30. ادویه اسهال امعاء؛ 31. ادویه امراض مقعد؛ 32. ادویه اقسام دوده (کرم‌ها)؛ 33. ادویه امراض قولنج؛ 34. ادویه امراض کلیه؛ 35. ادویه امراض مثانه؛ 36. ادویه امراض مخصوص به مردان و فتق؛ 37. ادویه امراض مخصوص به زنان؛ 38. ادویه وجع ظهر و ریاح افرسه و عرق النسا و نقرس و داء الفیل؛ 39. ادویه انواع اورام حاره؛ 40. ادویه اورام بارده؛ 41. ادویه امراض زینت؛ 42. ادویه دافع سموم؛ خاتمه: در اوزان و مکائیل. (عبدالله انوار) آغاز: بسمله و به نستعین منهاج ادویه شفا حمد مسبب الا سبابیست که بعلامات مختصر و اذا مرضت فهو یشفین شفای مرضی از اشربه انعام اوست و قانون اغذیه معالجات اسقام شکر حکیمیست که بعبارات موجز و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للمؤمنین صحت بیماران از احسان او ... اما بعد بر ارباب فطنت پوشیده نماند که چون فقیر حقیر محمد ابراهیم الحسینی ... در خاطر داشت که مرکباتی ... جمع نماید ... لهذا بتألیف این کتاب مشغول گشت و ... بمنهاج المبتدئین مسمی ساخت ... انجام: و نزد بعضی چهار مثقال است الجوزة المکیه شش درخمی است مونس دانگی است بوزن طلا کسومای هم وزن است و هم پیمانه بوزن هشت قیراط است و به پیمانه هژده درم است مسطرون کبیره وقیه است مسطرون صغیر شش درخمی است کرمه در کناس اوطیرس میگوید یک دانگ و نیم است تا دو دانگ. [نسخه‌های منزوی 604؛ الذریعه 174/23؛ فهرستواره منزوی 3737/5]