منهاج العلی

● منهاج العلی / حکومت و سیاست / فارسی menhāj-ol ‘olā بهبهانی، ابوطالب، ق 13 قمری behbahānī, abū-tāleb(- 19c) اهدا به: ناصرالدین شاه قاجار تاریخ تألیف: دهه پایانی صفر 1292ق؛ محل تألیف: مصر در سیاست و قانون‌گزاری نوین فرنگی ساخته از روی کتاب‌های فرنگی؛ نویسنده می‌گوید: چون سال‌های چندی به سیاحت در کشورهای روم و روس و عراق عرب و حجاز و مصر گذرانده‌ام و از وضع مالی و ترقی مردم فرنگ باخبر شدم حال که در سرزمین مصر رحل اقامت افکنده‌ام و وضع پریشانی و نابسامانی ایران را می‌شنوم بر آن می‌شوم تا به تألیف کتابی دست زنم. برای این منظور از کتاب‌های مفیدی که درباره ترقی و تعالی کشورها به زبان اروپایی نوشته شده و سپس به عربی و ترکی ترجمه گردیده تعدادی گردآوری کرده‌ام. با مطالعه آنها این کتاب را که خلاصه و نقاوه مطالب آنهاست بدون تعقید لفظی و تطویل کلام فراهم آورده به خدمت شاه فرستادم تا شاید شاه را به کار آید. در این کتاب از ایجاد مجلس و قانون اساسی کشورهای دموکراسی سخن رفته و مطالب چندی درباره حقوق اداری و تشکیل وزارتخانه‌ها بر نظام جدید آمده و از آموزش همگانی بحث شده است. نویسنده با ارائه طریق می‌گوید اگر مراکز قدرت رعایت نوشته‌های او کنند مملکت ایران روی فلاح خواهد دید. آغاز: بسمله، الحمدلله العلی العظیم الذی خلق الانسان فی احسن تقویم و الصلوة و السلام علی رسوله الکریم ... اما بعد چنین گوید عبد آثم ابوطالب بهبهانی ... انجام: و این مختصر را چنانکه ذخیره بمنهاج العلی موسوم دارم و در روزگاران باقی صالح بگذارم و السلام خیر ختام. چاپ: تهران، 1380ش، به کوشش غلام حسین زرگر نژاد، در «رسایل سیاسی عصر قاجار»، صص 243-334 چاپ شده