منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة

● منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة / شرح حدیث / عربی minhāj-ul barā‘a fī š.-i nahaj-ul balāġa قطب راوندی، سعید بن هبة الله، - 573 قمری qotb-e rāvandī, sa‘īd ebn-e hebat-ol-lāh(- 1178) وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359- 406ق) تاریخ تألیف: اواخر شعبان 556ق نهج البلاغه که از کلمات سید المظلومین امیرالمؤمنین علی علیه السلام توسط شریف رضی، جمع و اختیار شده در طولتاریخ مورد توجه دانشمندان برجسته جهان اسلام بوده و تا کنون حدود یکصدوپنجاه شرح و تعلیقه بر آن نوشته شده که احصاء آنها موجب تطویل است. در این زمینه مراجعه به کتب «کشف الحجب و الاستار»، «المستدرک»، «مراة الکتب»، «الذریعه» و«الغدیر» مفید خواهد بود. یکی از بهترین و قدیمی‌ترین شروح نهج البلاغه «منهاج البراعة» قطب راوندی است. مولی عبدالله افندی می‌گوید: قطب راوندی اولین کسی است که نهج البلاغه را شرح نموده و ابن ابن الحدید معتزلی در شرح نهج البلاغه خود، بسیار با راوندی مناقشه می‌کند (ریاض العلماء 421/2)، گرچه حاجی نوری اولین شارح نهج البلاغه را «ابو الحسن بیهقی کیدری» می‌داند. شیخ یوسف بحرانی در رد اعتراضات و اشکالات ابن‌ابی الحدید کتابی نوشته و آنرا «سلاسل الحدید فی تقیید ابن ابی الحدید» نامیده (کشف الحجب و الاستار /565). روضات الجنات (ص 301) و مستدرک الوسائل (3: 489 و 513) آورده‌اند که این شرح در دو مجلد و موسوم است به «منهاج البراعه» در کتاب نامی برای کتاب ذکر نشده است. ولی شیخ منتخب الدین به نام آن تصریح فرموده است. شارح در دیباچه این کتاب تنصیص نموده که او را دو شرح است بر نهج البلاغه: اول شرح خطبه اول نهج البلاغه، دوم شرح تمام نهج البلاغه که این شرح است. مایز میان متن و شرح، عناوین «الاصل» و «بیانه» است. شارح متن کتاب را به طرق امامیه و اهل سنت از شریف رضی روایت کرده است. سلسله اسنادش به طریق امامیه که در اول کتاب آورده چنین است: «اخبرنا السيد ابوالصمصام ذوالفقار بن محمد بن معبدالحسنی قال اخبرنا الشيخ محمد بن على الحلواني، يا [الحرانی] قال الرضى و اخبرنا الشيخ ابو جعفر محمد بن على بن المحسن الحلبی قال اخبرنا الشيخ ابو جعفر الطوسى قال السيد الرضى». طرق روایتش از اهل سنت که در آخر کتاب آورده این است: «اخبرنا به ... [سفید گذاشته شده] ابونصر الغازى عن ابى منصور العکبرى عن الرضى و اخبرنا ايضاً الشيخ عبدالرحيم البغدادی المعروف بابن الاخوة عن السيدة النقيه بنت المرتضى عن عمها الرضى و اخبرنا ابن الاخوة ايضاً عن الشيخ ابى الفضل محمد بن يحيى النفالى يا [الباهلی] عن ابى نصر عبدالكريم ابن محمد بن الديباجي المعروف بسبط بشر الحافی قال قرى على الشريف الرضى كتاب نهج البلاغه و انا اسمع». در أعيان الشيعه (35: 20)آمده: «ابن ابی الحدید در «شرح نهج البلاغه» خود بسیار با قطب مناقشه می‌کند و اقوالش را رد می‌نماید و می‌گوید وی مردی است فقیه و آگاهی از علوم لغت و تاریخ ندارد! و نیز می‌گوید: قطب نخستین کسی است که نهج را شرح کرده، و هم می‌گوید: غیر از شرح او شرح دیگری بر نهج ندیده است. انتهى». آغاز: الحمد لله الذی جعل ال محمد اصول البراعة و فروعها و اتخذهم و هم رحمة للعالمین چاپ: قم، کتابخانه آیة الله مرعشی، 1406ق، سه جلد، تحقیق سیدعبداللطیف کوهکمری [هدية العارفین 392/1؛ ریحانة الادب 467/4؛ کشف الحجب /565]