المنسک الکبیر

● المنسک الکبیر / فقه / عربی al-mansik-ul kabīr شهید اول، محمد بن مکی، 734 - 786 قمری šahīd-e avval, mohammad ebn-e makkī (1334 - 1385) تاریخ تألیف: شوال 765ق؛ محل تألیف: حله شهید دارای دو رساله درباره مناسک حج است یکی که با عنوان «خلاصة الاعتبار فی الحج و الاعتمار» و یا «المنسک الصغیر» نام دارد. دارای دو فصل است در اعمال عمره و حج، و اعمال عمره را چهار دانسته که عبارت از احرام، طواف، سعی و تقصیر است و اعمال حج را در پنج باب احرام، وقوف عرفه، اتیان منی، اتیان مکه برای طواف و سعی و طواف نساء و بازگشت به منی است. رساله‌ای است بسیار مختصر و فتوایی. از این رساله خود شهید در غایة المراد (ج1، ص 281) نام برده و در اجازه خود به ابن نجده در سال 770ق نیز آورده: «فمما سمعه على من مصنفاتی ... و خلاصة الاعتبار فی الحج و الاعتمار». رساله دیگری از شهید با عنوان «المنسک الکبیر» است که آن هم مختصر و عاری از استدلال است که شهید بعد از «خلاصة الاعتبار»تألیف کرده که شامل «مقدمه» و دو «مقاله» و «تکمیل» است: المقدمة فی حده و غایته و نبذ من الترغیب؛ مقاله 1. افعال عمرة التمتع و الافراد؛ مقاله2. افعال الحج؛ التکمیل فی زیارة البشیر النذیر و اهل بیته المخصوصین بالتطهیر. شهید ثانی در روضة البهیة از منسک الکبیر نقل کرده است و در آخر رساله دارد که: «کتب بالحلة فی شهر شوال سنة خمس و ستین و سبعمأة»، یعنی بعد از تألیف غایة المراد در سال 757ق و آنچه در غایة المراد اشاره کرده منسک الصغیر است که پیش از غایة المراد تألیف شده است. این هر دو رساله در فهارس مغشوش و بعضاً ناشناس آمده و با توجه به آنچه در آغاز و بعضاً انجام آنها آمده اکثراً «المنسک الکبیر» است گرچه بعضی آغاز آن با منسک الکبیر و انجام آن با منهج الصغیر سازگار است که نشان از اختلاط دارد. آغاز: بسمله. الله احمد علی جمیع فرائضه و سننه و ایاه اشکر علی حسن توفیقه و منه و اسئله المزید من فضله فی سره و علنه و الاعانة علی الابانة لمناسک حج بیته الحرام و انجاز خلاصة محتومها بامجز الکلام ... فهذه الرسالة فی فرض الحج و العمرة مجردة عن دلیل و هی مبنیة علی مقدمة و مقالتین و تکمیل. انجام: لوجوب الجمیع علیه بالاصالة و على بالنیابة قربة الى الله. و اما التکمیل فاعلم انه قد ثبت فی العلوم الحقیقیة ... و الاحادیث بتعین ثواب زیارتهم اجمالا و تفصیلا مذکور فی کتب الاصحاب و الاحادیث و هی کثیرة. و هذا آخر الرسالة و الحمد لله علی کل حالة و الصلاة على المبعوث الى خیر امة و آله خیر ائمة. کتب بالحلة فی شهر شوال سنة خمس و ستسن و سبعمأة چاپ: اول بار در 1416ق در مجلة میقات الحج، العدد الرابع؛ ضمن رسائل الشهید الاول، سال 1423ق، تحقیق و چاپ شده؛ ضمن موسوعة الشید الاول، قم، 1430ق، جلد 18، صص 238-255