منتهی المطلب فی تحقیق المذهب

● منتهی المطلب فی تحقیق المذهب / فقه / عربی muntaha-l maṭlab fī taḥqīq-il maḏahab علامه حلی، حسن بن یوسف، 648 - 726 قمری ‘allāme-ye hellī, ḥasan ebn-e yūsof (1251 - 1326) تاریخ تألیف: ربیع الاول 693ق ضمن آن در هر مسأله‌ای موارد اختلاف میان مذاهب فقهی اهل سنت را بیان می‌دارد، با ذکر ادله آنان، سپس با ادله قاطعه آنها را رد و نظریه خویش را اثبات می‌کند. این کتاب از متون فقهی استدلالی معروفی است که اختصاراً به او «منتهی» گویند و مشتمل بر نه مقدمه در غرض از علم فقه و علت نیاز به آن و رتبه علم فقه در میان علوم و موضوع و مبادی و مسائل و تعریف آن و بیان وجوب تحصیل فقه، و بقیه کتاب شامل چهار قاعده است: قاعده اول در عبادات از طهارت تا امر به معروف و نهی از منکر، قاعده دوم در عقود که تا معاملات را نگاشته و به تألیف بقیه آن موفق نگردیده است. آنچه حضرت علامه از این کتاب نوشته است در هفت جلد تنظیم یافته و جلد ششم آن تا آخر کتاب تجارت به پایان می‌رسد. مؤلف در مقدمه، کتاب را چنین توصیف فرموده است: «احببنا ان نکتب دستورا فی هذا الفن یحتوی علی مقاصده یشمل علی فوایده علی وجه الایجاز و الاختصار مجتنبین الاطالة و الاکثار مع ذکر الخلاف الواقع بین اصحابنا و الاشارة الی مذهب المخالفین المشهور مع ذکر ما یمکن ان یکون حجة لکل فریق» و در کتابش «خلاصة الاقوال» نیز چنین توصیف نموده است: «کتاب منتهی المطلب فی تحقیق المذهب لم یعمل مثله ذکرنا فیه جمیع مذاهب المسلمین فی الفقه و رجحنا ما نعتقده بعد ابطال حجج من خالفنا فیه یتم انش تع عملنا منه الی هذا التاریخ و هو شهر ربیع الاخر سنه ثلث و تسعین و ستمائة سبع مجلدات». مأثور خامه مؤلف، هفت جزء از این کتاب بوده و در اجازه‌ای که مؤلف برای سید نجم الدین مهنا بن سنان، در محرم 720ق نگاشته، تنصیص فرموده که هفت جلد از این کتاب را تألیف نموده است. موجودی از این کتاب شش جزء است که چاپ هم شده. جزء هفتم دیده نشد. تاریخ پایان نگارش کتاب طهارت 16 ربیع الثانی 682ق پایان جزء ششم 11 جمادی الثانی 688ق و جزء هفتم ربیع الاول 693ق. آغاز: الحمد لله المتفضل فلا یبلغ مدحته الحامدون المنعم فلایحصی نعمه العادون الکریم فلا یحصر مدی کرمه الحاصرون چاپ: چاپ محقق شده [الذریعة 11/23 و 12؛ معجم المطبوعات العربية فی ایران 548؛ کشف الحجب: 561؛ ایضاح المکنون 574/2؛ مكتبة امیرالمؤمنین 415/4؛ دنا 10: 123-126 (95 نسخه)]