منتخب الجواهر العلية فی الکلمات العلویة

● منتخب الجواهر العلية فی الکلمات العلویة / حدیث / عربی mn.-ul jawāhir-il ‘illīya fi-l kalamāt-il ‘alawīya بغدادی، علی، قرن 10 قمری baqdādī, ‘alī(16c) اهداء به: شاه طهماسب بهادرخان (930-984ق) کتاب، حاوی 2200 کلام از کلمات قصار حضرت امیرالمؤمنین (ع) است. این کتاب منتخبی از سخنان حضرت امیر است و از کتاب غرر الحکم آمدی جمع‌آوری کرده و نام آن را «منتخب الجواهر العلیة فی الکلمات العلویة» نهاده است و این کتاب منتخبی از آن است نه تکمله آن و تمام روایات این کتاب به جز هفت مورد، در کتاب غرر الحکم هست. این که برخی با برداشت از نام کتاب تصور کرده‌اند که مؤلف نخست کتابی به نام «الجواهر العلیة» تألیف کرده و بعد منتخبی از آن فراهم نموده، ناصحیح است و مفهوم عنوان کتاب آن است که مؤلف جواهر کلمات حضرت را در این کتاب گردآورده است. نگارنده در دیباچه خود را علی بغدادی شناسانده، و از کتاب‌های: مأة کلمة، کشف الغمة اربلی، نهج البلاغة، الفصول المهمة ابن صباغ، المفردات راغب، الصحاح جوهری، غرر الحکم آمدی، نثر اللئالی، مقائیس اللغة و الواحدة و الفصاح نام می‌برد که به جز دو کتاب الفصاح و الواحدة که ندانستیم چیست متأخرترین آن به قرن نهم باز می‌گردد و این احتمال را تقویت می‌کند که مؤلف بعد از قرن نهم بوده است. در این کتاب سخنان را به ترتیب حرف آغاز آنها سنجیده و برای هر یک از 28 حرف بابی ساخته، و ترتیب درونی هر باب حرف دوم نمی‌باشد بلکه واژه‌های این باب را همان طور که در غرر الحکم هست دسته‌بندی کرده است. برخی از لغات را توضیح داده و در حاشیه نوشته است. برای نشان دادن ترتیب کتاب، برخی از عناوین عامه آن آورده می‌شود: «و مما ورد من حکمه صلوات الله علیه و آله فی حرف الالف باختلاف موارد استعماله السبعة عشرة المسطورة فیه تعد بخمسمائة و سبعة کلمات منها بالهمزة و هی مائة کلمة و هی المورد الاول من موارد الالف؛ - و مما ورد من حکمه صلواة (کذا) الله علیه فی حرف الباء باختلاف موارد استعمالها اربعة و ستون کلمة منها بالباء الزائدة و هی سبعة و عشرون کلمة و هو المورد الاول منه؛ - و مما ورد من حکمه صلوات الله علیه و آله فی حرف التاء ستة و عشرون کلمة فی مورد واحد؛ - و من کلامه (ع) صلوات الله علیه و اله فی حرف الثاء باختلاف موارد استعماله ستة و اربعون کلمة منها بلفظ ثمرة و هی ستة عشر کلمة و هو المورد الاول منه؛ - و مما ورد من حکمه صلوات الله علیه و آله فی حرف الجیم سبع عشرة کلمة فی مورد واحد؛ - و مما ورد من حکمه صلوات الله علیه و اله فی حرف الحاء و هی سبعة و ثلثون کلمه منها بلفظ حسن و هی ثلث عشرة کلمة و هو المورد الاول منه؛ - و مما ورد من حکمه صلوات الله علیه و آله فی حرف الخاء ستة و ثلثون کلمة منها بلفظ خیر احدی و عشرون کلمة و هو المورد الاول منه»؛ و بدین ترتیب است تا آنجا: «و مما ورد من حکمه ص فی حرف الواو یعد بثلثین کلمة فی مورد واحد؛ - و مما ورد من حکمه ص فی حرف الهاء و تعد عشرون کلمة فی مورد واحد؛ - و مما ورد من حکمه ص فی حرف لا و تعد بمائة و تسعة و تسعین کلمه منها بالنهی و یعد باحدى و تسعین کلمة؛ - و مما ورد من حکمه ص فی حرف الیاء و تعد باحدى و ستین کلمة فی استعمالاتها الخمسه منها بلفظة ینبغی». آغاز: الحمدلله الذی انطق لسان خاتم النبوة و مظهرها بقوله كنت انا و علی نور بین یدی الله يسبح الله ذلك النور و يقدسه قبل ان يخلق آدم باربعة عشر الف عام ... و بعد فيقول ... الشهير بعلی البغدادی لما وفقنی الله تعالی و فطرنی علی محبة الائمة المعصومین ... انجام: یطلبك رزقك اشد من طلبك له فاجمل فی الطلب. چاپ: ضمن میراث حدیث شیعه، دفتر هفتم، قم، مؤسسه فرهنگی دار الحدیث، 1380ش، با تحقیق هادی ربانی [الذریعه 273/5، 394/22؛ فهرستواره منزوی 635/6]