المناقب

● المناقب = مناقب خوارزمی = مناقب علی بن ابی طالب (ع) / فضایل و مناقب / عربی al-manāqeb = manāqib-i xārazmī = manāqib-i ‘alī-yi bn-i abī ṭālib اخطب خوارزم، موفق بن احمد، 484؟ - 568 ؟ قمری axtab-e xārazm, movaffaq ebn-e ahmad (1092 - 1173) بیست و هفت فصل است در مناقب و فضایل و تاریخ زندگانی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام.روایت‌های این کتاب باسانید ذکر شده است. چنین است اسناد روایت‌های خوارزمی در این مناقب: 1. شیخ امام زاهد زین الائمه ابوالحسن علی بن احمد عاصمی خوارزمی از شیخ القضاة اسمعیل بن احمد واعظ از پدرش شیخ السنه ابوبکر احمد بن الحسین بیهقی از ابوبکر بن بابویه و ابوالحسن محمد بن الحسین بن داود العلوی؛ 2. سید القراء و صدر الحفاظ ابو العلاء حسن بن احمد بن ابی الحسین بن احمد بن محمد عطار همدانی (- 569ق) (فهرست قمی ص 6) و امام اجل نجم الدین ابو منصور محمد بن حسین بن محمد بغدادی (با اجازه) از مهذب الائمه و امام اجل نورالهدی ابوطالب محمد بن علی زینبی؛ 3. علامه فخر خوارزم ابوالقاسم محمود بن عمر زمخشری خوارزمی (- 538ق) از استاد امین ابوالحسن علی بن الحسین بن مردک رازی؛ 4- سید الحفاظ زین الدین ابومنصور شهردار بن امام اجل حافظ ابو شجاع شیرویه بن شهردار دیلمی همدانی (- 558ق) در نامه‌ای که از همدان به او نوشته است از محمود بن اسماعیل از احمد بن فاذشاه از طبرانی؛ 5. شهاب الدین افضل الحافظ ابوالنجیب سعد بن عبدالله بن الحسین (الحسن) همدانی مروزی که از همدان به او نوشته بود؛ 6. شیخ امام عین الائمة استاد ابوالحسن علی بن احمد کرباسی خوارزمی در خوارزم؛ 7. استاد عمادالدین ابو عبدالله محمد بن ابراهیم و بری خوارزمی؛ 8. امام اجل اخی سراج الدین رکن الاسلام امام الحرمین ابوالفرج محمد بن احمد مکی ادام الله سموه (در مقتل درباره او «رحمة الله علیه» می‌گوید)؛ 9. مهذب الائمه ابو المظفر عبدالملک بن علی بن محمد همدانی بغدادی؛ 10. شیخ امام زاهد ابوطاهر محمد بن محمد السنجی (الشيحى) در مرو و ادیب ابوبکر محمد بن حسن بن ابی جعفر بن ابی سهل زوزنی که از مرو به او نوشته بود؛ 11. ابوالفتح عبدالملک بن ابی القاسم بن ابی سهل کروخی هروی (- 548ق) که در برگشت از حج به سال 544 از او حدیث فرا گرفته است؛ 12. صمصام الائمة ابو عفان عثمان بن احمد صرام خوارزمی؛ 13. ابوبکر محمد بن عبیدالله بن نصر بن حسین چاچی (شاشی)؛ 14. صفی الائمه ثقة الحفاظ ابو داود محمود (محمد) بن سلیمان بن محمد خیام همدانی که از همدان به او نوشته بود؛ 15. شیخ امام ابومحمد عثمان بن ابی منصور عصاری طوسی که از نیشابور به او نوشت؛ 16- شیخ امام برهان الدین ابوالحسن علی بن الحسین غزنوی (- 551ق) که در بغداد در خانه اش پایان ربیع اول 544 به او گفته است؛ 17. کمال الدین ابوذر احمد بن قاضی القضاة شهاب الدین ابو عبدالله محمد بن امام احمد بن علی بن بندار؛ 18. شیخ امام تاج الدین شمس الادبا افضل الحفاظ محمد بن بنمان (ندیمان - سمان) بن یوسف همدانی که از همدان بدو نوشته بود از ابو سعید شجاع بن المظفر بن شجاع العدل در ذیحجه 494ق؛ 19. شیخ ثقه عدل حافظ ابوبکر محمد بن عبد (عبید) الله بن نصر بن زاغونی (- 552) که در برگشت از حجاز در بغداد از او حدیث فرا گرفت؛ 20. فقیه ابو سعد فضل بن محمد استرابادی که به چند واسطه می‌رسد به ابوالفضل بن ابی طاهر یار ابی عثمان جاحظ که «مائة کلمة» را برای او گرد آورد. همین «مائة کلمه» در اینجا آورده شده است. از سندهای 8 و 11 و 16 برمی‌آید که خوارزمی از سال 544 و پیش از مرگ برادر خود به نگارش این مناقب می‌پرداخته است و مقتل را پس از مرگ او و ناگزیر پس از این مناقب نگاشته است (در آغاز چاپی سندهایی هم دیده می‌شود). خبرهای مرسلی هم در آن آمده مانند مراسیل معجم طبرانی و مراسیل الناصر للحق و مراسیل دیگر و نیز از تاریخ ابو علی بیهقی سلامی و المحبر الکبیر ابوجعفر محمد بن حبیب بغدادی و المعارف ابن قتیبه؛ شعرهایی در ستایش از خاندان پیامبر از بدیع الزمان همدانی و صاحب عباد و حسان و سید حمیری در آن آمده است. در پایان آن دو قصیده بائیه و یک نونیه است از خود او در ستایش از امیر مؤمنان پس از «قال» یا «قال رضی الله عنه» و دومین آنها در الغدیر یاد شده و پاره‌ای از آغاز هر سه در دیباچه مقتل دیده می‌شود. در خود مقتل نثر و نظمی از او است در سوگواری امام حسین (ع) و بسیار شیوا است. پس آنچه که ذهبی می‌گوید که دروغ‌های خوارزمی در مناقب از روایت‌هایی است که از «محمد بن احمد بن علی بن الحسن بن شاذان» می‌کرده است سخنی است بی‌پایه و مانند دیگر سخنان او درباره آیین شیعی. فهرست فصل‌ها: 1. اسامیه و کناه و القابه و صفاته؛ 2. نسبه من قبل ابیه و امه؛ 3. بیعته؛ 4. اسلامه و سبقه الیه و سنه حین اسلم؛ 5. انه من اهل البیت؛ 6. محبة الرسول ایاه و تحریصه علی محبته و نهیه عن بغضه 7. غزارة علمه و انه اقضی الاصحاب؛ 8 الحق معه و هو مع الحق؛ 9. انه افضل الاصحاب؛ 10. زهده و قناعته؛ 11. صعوده ظهر النبی لکسر الاصنام؛ 12. تورطه المهالک و شری نفسه ابتغاء مرضات الله؛ 13. رسوخ الایمان فی قلبه؛ 14. انه اقرب الناس من الرسول و مولی کل من هو مولاه؛ 15. امر الرسول ایاه تبلیغ سورة البراءة؛ 16. محاربته الکفار و المشرکین و الناکثین و القاسطین و المارقین و ماجاء عن النبی فی جهاده و هو فصول اربعة؛ 17. الآیات المنزلة فی شأنه؛ 18 انه الاذن الواعیة؛ 19. فضائله؛ 20. تزویج الرسول ایاه فاطمة؛ 21. انه من اهل الجنة و هی مشتاقة الیه و هو معفو الذنب؛ 22. انه حامل لواء الرسول یوم القیمة؛ 23. النظر الیه و ذکره عبادة؛ 24. جوامع کلمه و بوالغ حکمه؛ 25. من غیر الله خلقهم و اهلکهم بسبه ایاه؛ 26. مقتله؛ 27. مدة خلافته و مبلغ سنه.(دانش پژوه) آغاز: بسمله و به استعین و الحمد لله وحده و صلوته علی سیدنا محمد و آله قال الامام الاجل الصدر ضیاء الدین شمس الاسلام ناصح الخلفاء مفتی الامة مقتدی الفریقین ... ابو الموید موفق بن احمد المکی البکری الخوارزمی-ذکر فضائل امیر المومنین ابی الحسن علی بن ابیطالب ع الخ. چاپ: مشار عربی، ص912؛ تبریز، 1313ق، سنگی، با مقدمه شیخ محمد باقر بهاری همدانی؛ خشتی، 262ص(18-280) [کشف الظنون 1844/2؛ الذریعة 315/22-316؛ زرکلی 333/7؛ مکتبة امیرالمؤمنین 402/4؛ اهل البیت فی المکتبة العربیة 584-591]