منافع افضلیه

● منافع افضلیه = خلاصة المفيد الافضلية / طب / فارسی manāfe‘-e afzalīye = xolāsat-ol mofīd-el afzalīya قزوینی، علی افضل بن محمد امین، ق11 قمری qazvīnī, ‘alī afzal ebn-e mohammad amīn(- 17c) اهدا به: غیاث الدین علی (برادر مؤلف) تاریخ تألیف: 1051ق (= غنا) مؤلف می‌گوید: این رساله‌ای است مشتمل بر بعضی امور نافعه درصناعت طب منتخب از کتب معتمده مثل قانون و کامل الصناعة که به جهت برادر خود غیاث الدین نوشته می‌شود، شامل «فاتحه» و سی «منفعت» و «خاتمه»: فاتحهدر آنچه قبل از معالجه واجب است، در پانزده امر؛ منفعت 1. در کیفیتمعالجه(در بیان امور عشره که دلالت دارد بر وجوب استفراغ و امور خمسه)؛ 2. اسباب تولد خون و علامات استیلای آن و طرق اخراجآن؛ 3. در آنچه دانستن و رعایت آن در صفت مسهلات و ترتیب ادویه مسهله واجب است؛ 4. اسباب تولد صفرا و علامات غلبه آن و نضج و استفراغ آن و تبدیل مزاج بعد از استفراغ و در این منفعت نضجات و مسهلات صفرا از مفرده و مرکبه از انواع مطبوخات و نقوعات و حقن‌ها مذکور می‌گردد؛ 5. اسباب تولد بلغم و علامات غلبه آن و نضج و استفراغ و تبدیل مزاج و نسخه ایارج فیقرا و حتی که قائم مقام ایارجات کبار است؛ 6. اسباب تولد سودا و علامات کثیره آن الخ؛ 7. منضجات و مسهلاتی که زیاده بر یک خلط استفراغ می‌کنند از مفرده و مرکبه؛ 8. قتل و اخراج انواع دیدان؛ 9. بیان بعضی عوارضی که بعضی از شاربان مسهل را عارض می‌شود؛ 10. کیفیت اختیار و استعمال ماء الجبن و انواع آن و استعمال پادزهر و کیفیت استعمال حد دارو به تریاق فاروق و شمه از امتحان تریاق و ایارجات کبار و ترتیب خوردن حب سیماب؛ 11. اسباب تولد ریاح و علامات غلبه آن و کسر و تحلیل آن؛ 12. اسباب تولد سده و علامات حدوث و بیان مفتحات آن از مفرده و مرکبه؛ 13. کیفیت مداوای اسهال و تفرقه میان اسهال کبدی و معدی و بیان ادویه حابسه از مفرده و مرکبه؛ 14. ادرار بول و حیض و نفاس و بخورات مدرة؛ 15. حوابس بول و حیض از مفرده و مرکبه؛ 16. مسکنات اوجاع عموما و خصوصا از فرق تا قدم از مفرده و مرکبه؛ 17. ادویه قلبیه و دماغیه از مفرده و مرکبه؛ 18. ادویه کبدیه؛ 19. ادویه معدیه؛ 20. ادویه صدر و آلات تنفس از مفرده و مرکبه؛ 21. مقویات و منقصات؛ 22. در آنچه متعلق به معالجه حمیات یومیه و عفنه است از مفرده و مرکبه؛ 23. ذکر اعراضی که عروض آنها در حمیات خصوصاً حاره صعب می‌باشد و تدارک آنها(بیست و سه عرض است: قشعریره، صداع، عرق، رعاف، قی، اسهال، تشنگی مفرط الخ)؛ 24. تدبیر یا مهین (کذا) و بیان قرض مشتهی؛ 25. در آنچه متعلق است به معالجه اورام و بثور و جراحت؛ 26. بیان کیفیت و مضرت و اصلاح بعضی از ادویه و اغذیه به ترتیب حروف تهجی؛ 27. معرفت بعضی ادویه شریفه و تفرقه میان نیک و بد آن و بیان بدل آنها وقتی که موجود نباشد و بیان کیفیت ترک افیون بعد از اعتیاد؛ 28. مداوای بعضی از سموم مشروبه و گزیدن جانوران زهردار؛ 29. بیان بعضی از اوزان مشهوره که در کتب طبیه بیشتر مذکور می‌گردد؛ 30. بیان بعضی فواید نجومیه که معرفت آن مر طبیعت را از مستحبات قریبة الوجوب است؛ خاتمه در بیان بعضی از فوائد متفرقه مشتمل بر دوازده «مطلب»: -در بیان بعضی از خطایای ممرضه و تدارک آنها، -در بیان تغییرات بعضی از امور و احوال طبیعیه و تدارک آنها، -در ذکر اعراض و امراضی که مقدمات امراض اصعبند و مداوای آنها، -در بیان مقدمات سفریه، -در لوازم سفر و آنچه معرفت آن مسافر را ضروریست، -در تدابیر اوقات حاره و تدبیر سموم، -در تدابیر اوقات بارده، -در متعلقات سفر بحر، -در ادعیه متعلقه به سفر، -در کیفیت محافظت مرکوب و مداوای بعضی از امراض کثیرة الوقوع آن (منتخب از کتاب بیطره که والد صاحب بعربی تألیف نموده)، -در بیان بعضی از ادویه منقوله از حضرات ائمه صلوات الله علیهم اجمعین، -در ذکر بعضی از ادعیه مأثوره منقوله از ائمه در ازاله امراض مستعینا بالکرم الفیاض. (غلامعلی عرفانیان) مؤلف شیعی است و متوسل به اخبار امامان و طب الائمه و در آن از کتاب «جوارش افضلی» و «مفید» خود یاد کرده است.مؤلف جز کمال الدین افضل محمد حسین بن ضیاء الدین یحیی گرگانی گیلانی است که جوامع الجوامع را برای شاه عباس در یک مقدمه در 14 فائده و چهار مقاله ساخته است. آغاز: بسمله. و به نستعین: الحمدلله رب العالمین ... اما بعد چنین گوید ... علی افضل الطبیب ابن محمد امین قزوینی مشتهر بقاطع که این رساله مشتمل است بر بعضی از امور نافعه در صناعت طب منتخب از کتب معتمدة علیها مثل قانون و کامل الصناعه ... که جهت برادر خود غیاث الدین علی ... نوشته میشود ... و این رساله بمنافع افضلیه موسوم گردید ... تاریخ تألیف آنرا از لفظ «غنا» (=1051) استخراج ... و آن مشتمل است بر فاتحه و سی منفعت و خاتمه. انجام: و ادعیه و احادیث جهت شفای امراض مذکور و مزبور لایعد و لا یحصی است، اللهم احفظ جمیع المؤمنین ... [نسخه‌های منزوی 603/1؛ مشترک پاکستان 447/1؛ الذریعه 325/16 و 309/22 «فواید افضلیه» که نام نگارنده نادرست علی آمده، همانجا 309/22 «منافع افضلیه»؛ اعلام 1500/2؛ استوری، پزشکی 259؛ فهرستواره منزوی 3731/5-3732 و 3439/5 با عنوان «خلاصة المفید الافضلیة» که سال تألیف و سرآغاز منقوله یا این رساله یکی است و فقط آورده در 3 قسمت]