الملل و النحل

● الملل و النحل / ادیان و مذاهب / عربی al-milal wa-n niḥal استرآبادی، محمد جعفر بن سیف الدین، 1198 - 1263قمری estarābādī, mohammad ja‘far ebn-e sayf-od-dīn (1784 - 1847) در کتاب‌های دین‌شناسی و ملل و نحل دو خبر از پیامبر (ص) یاد کرده‌اند. یکی آن‌که پیروان من 73 گروه خواهند شد و همه آنها گمراهند و به آتش دوزخ دچار خواهند گشت مگر یک‌دسته که رستگار می‌باشند. دیگر اینکه همه آنها رستگارند مگر یک‌دسته که به دوزخ می‌روند. در برخی از روایت‌ها آمده که آن یک‌دسته رستگار پیروان سنت و جماعت هستند. نیز آمده که آن یک‌دسته گمراه زندیقان می‌باشند. مقدسی در احسن التقاسیم (چاپ بریل به سال 906 ص 39) هر دو خبر را یاد نموده است. امام رازی در مفاتیح الغیب (ج6 ص 193) نیز هر دو را آورده و مانا می‌خواهد در آنها شک کند. ابن حزم اندلسی در «فصل» (ج3 ص 248) دومی و خبر «ان القدریة و المرجئة مجوس هذه الامة» را آورده و نادرست دانسته با این‌که او در ابطال قیاس به چنین خبری تمسک نموده بود. متن این خبرها در شماره دسته‌ها و این‌که رستگار یا گمراه کدامند اختلاف دارند. گذشته از این‌که دانشمندان در سند اینها شک کرده‌اند متن آنها می‌رساند که اشعریان و پیروان سنت در برابر اهل رأی و قیاس و معتزلیان و زندیقان از این گونه خبرها ساخته‌اند. در رساله حاضر مذهب‌های فلسفی و فرقه‌های دینی به اجمال شمرده شده و صحبت روایت نخستین روشن گردیده است. گویا از دانشمند محمد جعفر استرابادی باشد. در آغاز دارد که پیش از ارسطو همه فیلسوفان روش اشراقیان داشتند و میزانی برای سنجش فکر در دست نبود تا اینکه او منطق را آورد. (دانش پژوه)