اصول الدین

● اصول الدین = شرایع الدین = رسالة الرضا الی المامون = اتمام الشریعة = ما لا یسع جهله / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی uṣūl-ud-dīn = šarāyi‘-ud-dīn = r.t-ur-riḍā ila-l-ma‘mūn = itmām-uš-šarī‘a = mā lā yasa‘ jahl-u-h علی بن موسی (ع)، امام هشتم، 153-203 قمری ‘alī ebn-e mūsā, emām-e haštom (771-819) شامل چهارصد حدیث در توحید و حلال و حرام و فرائض و سنن است که گویند حضرت رضا (ع)، به درخواست مأمون عباسی که خواسته بود برای او شرایع اسلام را مختصراً بیان کند، نگاشته است. به نام «اصول دین» و «ما لایسع المؤمن جهله» و «شرایع الاسلام» و «حدیث ذوالریاستین» و ... نیز خوانده شده است. این رساله را صدوق در «عیون اخبار الرضا» (باب 24ص264) آورده است و در بحار (4: 372) هم دیده می‌شود و سند آن در این دو جا چنین است: «باب ما کتبه الرضا علیه السلام للمأمون فی محض الاسلام و شرائع الدین. حدثنا عبدالواحد بن محمد بن عبدوس النیسابوری العطار رض بنیسابور فی شعبان سنة اثنین و خمسین و ثلثمائه قال حدثنا علی بن محمد بن قتیبة النیسابوری عن الفضل بن شاذان قال سئل المأمون الرضا علیهما السلام ان یکتب له محض الاسلام علی سبیل الایجاز و الاختصار فکتب علیه السلام ان محض الاسلام شهادة ان لا اله الا الله وحده لاشریک له الها واحدا حدا فردا صمدا قیوما سمیعا بصیرا قدیرا قادرا عالما ... و الاشتغال بالملاهی و الاصرار علی (الصغائر من) الذنوب» (نیز بحار 1: 4). در بحار (4: 376) دارد که من این خبر را به‌روایت دیگر هم دیده‌ام. آغاز این روایت دیگر نیز این‌گونه است: «اما بعد اول الفرائض شهاده ان لا اله الا الله» و پیش از آن دارد که این خبر از حمزة بن محمد بن ابی جعفر بن محمد بن زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب از ابونصر قنبر بن علی بن شاذان از پدرش از فضل بن شاذان از رضا روایت شده و ندارد که او آن را به مأمون نوشته است و علاوه بر این اختلاف‌های دیگری نیز دارد. حاکم ابومحمد جعفر بن نعیم بن شاذان از عم خود ابی عبدالله محمد بن شاذان از همان فضل هم آن را مانند حدیث عبدالواحد بن محمد بن عبدوس روایت نموده است. در تحف العقول (ص 100-106) دارد: «روی ان المأمون بعث الفضل بن سهل ذا الریاستین الى الرضا (ع) فقال انى احب ...» آغاز: بسمله. حمدله، اما بعد حدثنا ابوعلی محمد بن الحسین بن الفضل قال حدثنا احمد بن خاتم عن ابیه قال ... ان المامون بعث الى الامام الرضا (ع) و وجه بالفضل بن سهل ذى الریاستین فقال احب ان تجمع لنا اصول الدین جمیعا من التوحید و الحلال و الحرام و الفرائض و السنن ... فدعا الرضا (ع) بدواة و قرطاس و کتب بسمله اول الفرائض شهادة ان لا اله الا الله وحده انجام: و الاشتغال بالملاهی التى تصد عن ذکر الله کالغناء و ضرب الاوتار و الاصرار على الصغائر من الذنوب و السلام ... رب العالمین [الذریعة 191/2 و ج 11-7 و 51/13 و 191/2؛ فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث 169/4-174؛ کشف الظنون 473/1؛ ریحانة الادب 219/1؛ دنا 1079/1- 1080 (59 نسخه)؛ مجلس شورا 29/2: 627] شرح و حواشی: 1- اصول الدین (ترجمه)؛ حسینی، محمد علی (-13) 2- تمام الشریعة (ترجمه)؛ شوشتری، رضی الدین محمد (-12) 3- شرایع الدین (ترجمه و شرح)؛ ناشناس 4- شرایع الدین (ترجمه)؛ ناشناس