مكاتبات الكاتبی و الطوسی (الحرارة و البرودة)

● مكاتبات الكاتبی و الطوسی (الحرارة و البرودة)= رسالة في جواب دبيران الكاتبی = بيان افعال الحرارة و البرودة و خواصها و كيفية تولد البياض و السواد و سائر الالوان / فلسفه، طبیعیات، طب / عربی mukātibāt-ul kātibī wa-ṭṭūsī (al-ḥarāra wa-l burūda) = r.-un fī jawāb-i dabīrān-il kātibī = bayān-u af‘āl-il ḥarāra wa-l burūda wa xawāṣṣ-u-hā wa kayfīyyat-u tawallud-il bayāḍ wa-s sawād wa sā’ir-il alwān کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600 - 675 قمری kātebī qazvīnī, ‘alī ebn-e ‘omar (1204 - 1277) نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری naṣīr-od-dīn-e ṭūsī, moḥammad ebn-e moḥammad (1201 - 1274) دبیران قزوینی از خواجه طوسی درباره رنگ‌ها می پرسد که شیخ رئیس از گفته خویش در این که گرما در تر، مایه سیاهی و در خشک، مایه سفیدی است و سرما تر را سفید و خشک را سیاه می‌کند چه می‌خواهد؟ و طوسی به آن پاسخ داده و خواسته که اگر سخنش نادرست است بر گوید و در دیباچه می گوید من بایستی از شما بهره برم مگر این که چون فرمودید من می‌نویسم تا بدان بنگرید و استوارش سازید. نام این رساله گویا باید «بیان افعال الحرارة و البرودة و خواصها و كيفية تولد البياض و السواد و سائر الالوان» باشد. عبدالحسین حائری در جایی پرسنده را علامه حلی دانسته و در جایی دیگر کاتبی که با توجه به آغاز برخی رساله‌ها مسلم آن است که پرسنده کاتبی است. آغاز: قال مولانا ... الطوسی ... سئل مولانا علامة العصر نجم الدین مد ظله العالی داعیه المخلص عن قول الشيخ الرئيس «ان الحرارة تفعل فى الرطب سوادا و فى ضده بياضا و البرودة تفعل فى الرطب بياضا و فى ضده سوادا». و كان هو المفيد لدقايق العلوم و المبين لحقائق المسائل و من شأن الداعي ان يستفيد من فيض فضله. لكن الداعى لما صار مإمورا باشارته الشريفة، امتثل امره و عرض عليه ما كان عنده فى هذا الموضع ... انجام: كما تفعل فى الاشجار و الزرع اذا اصابها البرد الشديد. فيقال لها: احرقها البرد، و تفعل فى اعضاء الحيوان مثل ذلك. و كما في الاخلاط السوادية فى الحيوانات و فى الحجارة تحت الطين فان الغالب على طبيعتهما اليبس، لاستيلاه البرد عليهما فيسودّان. و كما في الاحجار السود فى الجبال و غيرها. فهذا ما عندى فى هذه المسئله و المتوقع من كرمه این يرشد داعیه المستفيد على ما فيه من الخلل و النقصان و الله الموفق للصواب. چاپ: در ضمن اجوبة المسائل النصيرية، عبدالله نورانی، 1383ش [ریحانه الادب: 181/2؛ مکتبة امیرالمؤمنین 523/2]