مقدمه فرازستان

● مقدمه فرازستان / تاریخ ایران / فارسی moqaddame-ye farāzestān درویش فانی، 1230 - 1307 قمری darvīš fānī (1815 - 1890) وابسته به: فرازستان؛ تویسرکانی، اسماعیل بن محمد علی (- 1310ق) تاریخ تألیف: 1302ق؛ محل تالیف: تهران مقدمه‌ای است بر کتاب فرازستان محمد اسمعیل بن محمد علی زند تویسرکانی. وی کتابدار دستگاه شاهزاده جلال الدوله بود. پس از درگذشت جلال الدوله کناره گرفت و با مطالعه و انتخاب مطالبی از کتب قدیمه ایران «فرازستان» را در سه دفتر نگاشت. این کتاب تاریخ پادشاهان باستان است از داراپور داراب تا پایان کار ساسانیان و در آن طریقه سلوک سلاطین قدیم و مراتب سلطنت و معرفت ایرانیان باستان آمده است. زبان این کتاب فارسی قدیم و مشحون از عبارات غیر مانوس و لغت‌های غامض است. به همین منظور مقدمه‌نگار برای درک ارباب دانش از مطالب کتاب، این مقدمه را بر دفتر اول آن در سال 37 سلطنت ناصرالدین شاه و به نام وی و زمان صدر اعظمی میرزا محمد یوسف با همراهی همسرش فرنگیس بنت هرمز یار خسرو باندار کرمانی در 66 فقره و 12 نظر نوشته است. وی در پایان وعده داده بر دو دفتر دیگر نیز مقدمه بنویسد و به طبع برساند و فرهنگ لغات مشکله را در آخر دفتر سوم بیاورد. عناوین آن دردوازده «نظر» است: 1. به اراده حق زمانه بیکران در طواف و اثر آن در کره ها آشکار؛ 2. موافق اعتقاد ایرانیان باستان در شناختن الق منان؛ 3. اعتقاد ایرانیان باستان از اثر پی به مؤثر بردن؛ 4. در چگونگی آفرینش کوی زمین و مخلوقات آن؛ 5. در مراتب اکملیت انسانی؛ 6. بیان لزوم بقای نوع به توالد و تناسل؛ 7. در وجوب التزام آداب دین و مذهب؛ 8 موجب آسودگی و امنیت و پادار بودن در دین حقه بوده است؛ 9. واجب بودن برای بنی نوع انسان متدین بودن ...؛ 10. باعث ضعیف شدن هر دین و دولت و خراب شدن خلق انحراف ورزیدن از کیش خویش است؛ 11. در رسیدن به مقامات عالیه از راه دین و پاداش یافتن منحرف شوندگان از دین؛ 12. در ختم مقدمه و سبب تألیف کتاب فرازستان. آغاز: پس از ستایش خالق منان درود فراوان بر روان پاک پیغمبران از آغاز تا انجام در این همایون عهد که دارای دانا شهریار توانا شاهنشاه جمجاه انجم سپاه ... [فهرستواره منزوی 1043/2]