الاصول الاربعمائة

● الاصول الاربعمائة / حدیث / عربی al-usūl-ul arba‘a-mi’a بسیاری از اصحاب که از امامان حدیث می‌شنیدند گفته‌های آنان را می‌نوشتند و دفتری که این دسته از شاگردان و پیروان پیشوایان شیعی می‌ساختند و آنچه از خود امام یا از کسی که از امام شنیده بود می‌شنیدند در آن می‌نوشتند «اصل» می‌گویند. دانشمندان شیعی از چندین صد اصلی که از روزگار امیر مؤمنان علی تا زمان امام عسکری (ع) پرداخته شده بود چهارصد «اصل» از چهارصد نفر را ارزش می‌نهاده و بدانها می‌نگریستند. این اصل‌ها که چند حدیثی در هر یک از آنها نوشته شده بود ترتیبی نداشت و از یک موضوع تنها در آنها گفتگو نمی‌شد و بسیاری از آنها در «محاسن» برقی و «کافی» کلینی و «من لایحضر» صدوق گرده آمده و پاره‌ای در «تهذیب» و «استبصار» نوشته شده بود و گویا بسیاری از آنها در کتابخانه شاپور کرخ بغداد بود و در 448 که طغرل ترک بدان شهر آمده بود سوخته شد و پاره‌ای از آنها هم از این آسیب و آسیب‌های دیگر رسته و تا روزگار ابن‌ادریس و ابن طاوس مانده و در دسترس آنان بوده است و اندکی از آنها تا امروز هم هست (الذریعه 125/2-135). این دفترها را «کتاب» نیز می‌گویند و پاره‌ای از آنها را «نوادر» هم می‌نامند. از میان این اصول حدود شانزده اصل باقی مانده است و در فهرست‌ها بعضاً با عنوان «اصول خمسة عشر» یا «اصول ستة عشر» نیز معرفی شده است. بیشتر نسخه‌های این اصول در این مجموعه به صورت تفکیک شده آمده است. در اینجا تنها نسخه‌هایی معرفی می‌شود که اصول در فهرست به صورت تفکیک شده معرفی نشده‌اند.