مقائیس اللغة

● مقائیس اللغة / لغت / عربی maqā’īs-ul luġa رازی، احمد بن فارس، 326؟ - 395 ؟ قمری rāzī, ahmad ebn-e fāres (939 - 1006) «مقائیس اللغة» یکی از کتاب‌های بسیار خوب و کمیاب می‌باشد، با وجود این هیچ یک از آنهایی که به شرح حال و ذکر مؤلفات ابن فارس پرداخته‌اند این کتاب را از مؤلفات او ندانسته‌اند جز یاقوت در معجم الادبا که از این کتاب در دو جا نام برده یکی در ذیل شرح حال ابن فارس می‌باشد و در اینجا می‌گوید: «مقاييس اللغه و هو كتاب جليل لم يصنف مثله». ممکن است که بعضی تصور کنند که این کتاب و «مجمل اللغه» ابن فارس که از کتب مشهوره است و ابن فارس بیشتر بدان مشهور می‌باشد یک کتاب است ولی بیانات یاقوت که حاکی از این است که هردو کتاب را در دست داشته این تصور را دفع می‌کند. مؤلف مقاییس را چون کتب لغت متداوله امروز به ترتیب حروف هجاء اوایل با مراعات حرف اول و دوم مرتب نموده و بدواً لغات دو حرفی را از الف تا یا پس از آن لغات سه حرفی را نیز از الف تا یا و پس از آن لغاتی که از سه حرف بیشتر است ذکر نموده و شواهدی از اشعار و گاهی از آیات و اخبار بر آنها اقامه نموده و در حدود 37000 بیت کتابت دارد. آغاز: الحمدلله و به نستعین و صلى الله على محمد و آله اجمعین قال احمد اقول و بالله التوفيق ان للغة العرب مقاييس صحيحة و اصولا تتفرع منها فروع و قد الف الناس في جوامع اللغة ما الفوا و لم يعربوا في شيئى من ذلك عن مقياس من تلك المقاييس و لا اصل من الاصول و الذى اومانا اليه باب من العلم جليل و له خطر عظيم و قد صدرنا كل فصل باصله الذى ينفرع عنه مسائله حتى تكن الجمله الموخرة شاملة للتفصيل و يكون المجيب عما يسئل عنه مجيبا عن الباب المبسوط باوجز لفظ و اقربه و بناء الامر في سائر ما ذكرناه على كتب مشتهره عاليه تحوى اكثر اللغة فاعلاها و اشرفها كتاب ابی عبدالرحمن الخليل بن احمد ... انجام: باب الياء ... قال الشيخ الامام الاجل السعيد ابوالحسن احمد بن فارس رحمة الله عليه ... في صدر الكتاب ان تذكره و هو صدر من اللغة صالح فاما الاحاطه بجميع كلام العرب مما لايقدر عليه الا الله تعالى او نبى من انبيائه عليهم السلام ... اجمعين الطيبين الطاهرين چاپ: مصر، محقق: عبدالسلام محمد هارون، مطبعة مصطفى البابي الحلبي واولاده، چاپ 3، ج 1400، 6ق.