مقاله ادیب الممالک

● مقاله ادیب الممالک = قصیده در انتقاد از اوضاع عدلیه / شعر / فارسی maqāle-ye adīb-ol mamālek = qasīda dar enteqād az owzā‘-e ‘adlīye ادیب الممالک، محمد صادق بن حسین، 1277 - 1336 قمری adīb-ol-mamālek,mohammad sādeq ebn-e hoseyn(1861 - 1918) تاریخ تألیف: 1329ق قصیده‌ای است انتقادی به صورت هجو در 46 بیت در انتقاد از اوضاع عدلیه که به سال 1329قبرای رئیس صلحیّه چاله میدان تهران سروده شده است.بخش‌هایی از قصیده به نظر می‌رسد برای پژوهش درباره «تاریخ تهران» بسیار ارزنده و مفید باشد.این قصیده با اختلاف اندک در لغت‌نامه دهخدا ذیل ماده «ادیب فراهانی» به چاپ رسیده است. «ادیب الممالک» شاعر و ادیب و روزنامه‌نگار و نویسنده سرشناس دوره مشروطیت و از نوادگان «میرزا محمد معصوم» برادر «میرزا ابوالقاسم فراهانی» وزیر مشهور محمد شاه قاجار (1251-1263ق) بوده است. شرح حال وی در مقدمه دیوان ادیب الممالک به تصحیح و اهتمام مرحوم استاد وحید دستگردی و دائرة المعارف بزرگ اسلامی (374/7-379)و نیز لغت‌نامه دهخدا آمده است.جالب آنکه بیشتر ابیات این قصیده درقالب هجو سروده شده و گاه نیز با طنز همراه شده است برای نمونه دو بیت زیر را ارائه می‌نماییم: «سوراخ رخ ز آبله و چهره از جذام ×× خسته سرش ز نزله و چشمانش از رمد / از سبلتش بریخته چون گرگ پیر پشم ×× وز گردنش برآمده چون سنگ پا غدد». [فرهنگ سخنوران: 61؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی: 374/7؛ لغت نامه دهخدا: ذیل ماده «ادیب فراهانی»]