مفرح یاقوتی

● مفرح یاقوتی / طب / فارسی mofarreh-e yāqūtī عماد الدین شیرازی، محمود بن مسعود، - 984 ؟ قمری ‘emād-od-dīn-e šīrāzī, mahmūd ebn-e mas‘ūd(- 1577) مولانا عمادالدین محمود شیرازی در این نامه از «مفرح یاقوتی» کاوش نموده از روی گفته‌های شیخ رئیس در قانون و ادویه قلبیه و ابن تلمیذ و شرف الدین حسن پزشک شیرازی و دیگران دستور ساختن آنرا آورد و از خبر «اتق اليهود و الهنود و لو كان سبعين بطنا» یاد نموده است.در دنبال آن از مفرح بارد و سکنجبین ریوند و تریاک سیر و شربت برای گوارش آمده (به فارسی) و در پایان از السياسة فی تدبیر الریاسة آورده شده و نوشته است که اسکندر ارسطو را به یونان خواست و او برای پیری و دوری راه بدانجا نرفت و آنرا برای اسکندر نوشت و در آن یاد کرد که چون هر چه می‌دانستم به تو گفته‌ام، نخواسته‌ام داروی «عصمت» را که «کنز الحكماء المکنون» است هم از تو پوشیده بدارم مگر اینکه نمی‌دانم کی آنرا نخستین بار ساخته است. گویند که به آدم وحی شد و دسته‌ای گویند که اسقلابیوس و ناسیورس و هرمس میانین و بریق مالی و دادبطیوس و ابلق دروبورس و قاطس که به دانش‌های نهانی آگاه بوده‌اند دستور ساختن این داروها را دادند و هشت‌گونه دانستند. گروهی گویند اخنوخ یا هرمس بزرگ از روی وحی آنرا ساخت. آنگاه انگبین همین دارو با هشت داروی دیگر را می‌شناساند (به عربی) سپس تا پایان به فارسی است و دنباله گفتار ارسطو است که به اسکندر می‌گوید این دارو گنجی است که به دست آورم. آنگاه دستور خوراک و سودهای آن آمده است. دارای عنوان‌های تعلیم و ارشاد و تنبیه و فصل و خاتمه. (دانش‌پژوه) آغاز: بسمله. رب وفقنی فی التتمیم الحمدلله المحمود فی کل فعاله و الصلاة و السلام علی نبینا محمد و آله اما بعد بدانکه از کمال کمی مردم فاضل درین زمان که ما درانیم چنان شده که آدمی را از روی و ریش می‌شناسند، طبیبی چند پیدا شده اند که زنجیل را از کافور و مزاج مبرود را از محرور تمیزنمی توانند کرد و به واسطه آنکه خود را پیش اکابر حاذق و دانا وا نماید اسم بعضی چیزها را یاد گرفته اند که رغبت خاطر اکابر بران بیشتر است مانند تریاق فاروق و مفرح یاقوتی ... چون حال برین منوال خواست دید که جهت تنبیه مستعدان بعضی از مسائل و دلایل درین باره بیان کند و چند ترکیب بر سبیل اختصار یاد کند انجام: و خاصیتی که بآن ممتاز است آنستکه تولید عقل میکند و مغز و دماغ را میافزاید. هذا ذلك ... و طلب المنافع البدنية كلها لديه. و الله سبحانه و تعالى الموفق [نسخه‌های منزوی 602؛ فهرستواره منزوی 3724/5؛ الذریعه 191/18 و 363/21]