مفتاح الانشاء

● مفتاح الانشاء / انشاء / عربی miftāḥ-ul inšā’ محمد بن حاجی، ق8 قمری mohammad ebn-e hājī(- 14c) تاریخ تألیف: 717ق کتابی است در انشانویسی، در دو «قسم» و هر دو قسم مستقل است: قسم 1. در دیباچه می‌گوید: «چون تزلزل و اختلال و تفریق و انتقال به قواعد انشا و قوانین املا راه یافته بود و ارباب فضل و هنر ... این بیت را که: رو مسخرگی پیشه کن و مطربی آموز ×× تا داد خود از کهتر و مهتر بستانی، بر مستعدان ... و طالبان ... خوانده بود و بر جد و هزل و رفق و جزل آن وقوف یافته، اشارات فرمودند بر قاعده نهادن»؛ در چهار مرتبه: 1) حق السلاطین، 2) حق الامرا، 3) حق القضاة و السادات و المشایخ و العلما و الحکما، 4) حق الصدور و الاشراف و المستوفین؛ قسم 2. در چهار مرتبه: 1) ملوک، 2) وزراء، 3) واعظان، مفتیان، خطبا، ادبا، اطباء، منجمان، شعرا واعیان، 4) دوستان و اوسط مردم. آغاز: الحمد لله الذی خلق انسان ... اما بعد چنین گوید مصنف این تالیف و مؤلف این تصنیف بنده راجی محمد بن حاجی که در شهور سنه سبع و عشر و سبعمایه چون ... قسم اول این کتاب ابداع گردانیده شد ... مشاهیر فضلا و صناعید علما بعد از مطالعه، تحف تحسین نثار کردند. شرح و حواشی: 1- مفتاح الانشاء (ترجمه)؛ ابن ملک، محمد بن عبداللطیف (-9)