المعيار و الموازنة

● المعيار و الموازنة / کلام و اعتقادات، فضایل و مناقب / عربی al-mi‘yār wa-l muwāzina اسکافی، محمد بن عبدالله، - 240 قمری eskāfī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh(- 855) از منابع مهم در اثبات برتری امیرمؤمنان و بیانگر اندیشه معتزلیان بغداد که پس از پیامبر اکرم (ص) به برتری حضرت علی (ع) ایمان داشتند ولی امامت مفضول بر فاضل را روا می‌دانستند. مؤلف کتاب، ابوجعفر محمد بن عبدالله اسکافی یا پسرش ابوالقاسم جعفر بن محمد اسکافی است چنان‌که ابن ندیم کتاب را از تألیفات پسر دانسته، لیکن استاد سید عبدالعزیز طباطبایی با قراین محکم، نسبت کتاب را به پدر قطعی می‌داند و در نسخه‌های موجود از کتاب، انتساب به پدر دیده می‌شود. علامه محمودی نیز انتساب کتاب به پدر را درست می‌داند و احتمال می‌دهد که المعیار و الموازنة همان کتاب التفضيل باشد که ابن ابی الحدید آن را از تألیفات ابوجعفر اسکافی معرفی کرده است. در ابتدای نسخه علامه روضاتی آمده است: «کتاب المعيار و الموازنة ... يسمى أيضاً كتاب المقامات و الشواهد». (حافظیان ابوالفضل) آغاز: الحمد لله رب العالمين ليس كمثله شيء و هو السميع البصير ... و بعد فان الله قد اعظم حق أوليائه و وصل محبتهم بمحبته و ولايتهم بولايته؛ فمحبتهم علينا واجبة على قدر تفاضلهم فى طاعته انجام: و كان لايمر بى من ذلك شئ الا سألت عنه و حفظته فهذه وجوه ما على الناس فى اختلافهم و عللهم في روايتهم انتهى كلامه (ع). چاپ: تحقیق محمد باقر محمودی (بی‌جا، بی نا: 1402ق) [تاریخ بغداد 416/5؛ الفهرست: چاپ دانشگاه، 213؛ مروج الذهب 114/4؛ معجم المؤلفين 200/10؛ أهل البيت فی المكتبة العربية 502-510؛ دانشنامه امام علی (ع) 428/12-435]