معنی الحرف (رسالة فی تحقیق)

● معنی الحرف (رسالة فی تحقیق) = امتناع الحكم على المعنى الحرفی (رسالة فی ...) = حروف در منطق / منطق / فارسی maʿna-l ḥarf (r.-un fī taḥqīq-i) = imtināʿ-ul ḥukm ʿala-l maʿna-l ḥarfī (r.-un fī = horūf dar manteq تبریزی، ابواسحاق بن عبدالله، ق9 قمری tabrīzī, ābūeshāq ebn-e ʿabd-ol-lāh (- 15c) تاریخ تألیف: 877ق در دستور زبان عربی یا نحو و صرف، کلمه را به سه گونه بخش می‌کنند: اسم و فعل و حرف. این سه بخش نخستین بار در ارغنون ارسطو آشکارا دیده می‌شود و پیداستکه دستورنویسان زبان عربی پایه و بنیاد این علم را منطق گرفته‌اند.ارسطو در فصل 1 مقولات و فصل‌های 2و3 عبارات و فصل 20 شعر از اسم و کلمه (فعل) و ادات (حرف) گفتگو نموده است. از دانشمندان خاوری فارابی در اواسط و دیگر کتب منطقی خود و همچنین ابوعلی بن زرعه در آغاز «باری ارمینیاس» و شیخ رئیس در فصل‌های 2و3و4 مقاله 1 فن عبارت و فصل 7 فن شعر شفا در این باره تحقیق نموده‌اند. مسأله تفاوت این سه بخش از یکدیگر و ابراز فرق‌های آنها نزد ادیبان و اصولیان نیز دشوار آمده و آنها هر چه می‌توانستند در آن وقت کردند تا جایی که هنوز در کتاب‌های اصول کنونی مسأله وضع حروف و چگونگی مفهوم آنها مورد گفتگو می‌باشد.این مسأله که آیا حرف استقلال مفهومی دارد یا ندارد و بر آن حکم می‌شود کرد یا نه، گر چه در نگارشهای پیشینیان روشن است ولی مایه گیر و دار ابواسحق شبانکاره و محقق دوانی شده است. قاضی ابواسحق بن عبدالله نیریزی شبانکاره‌ای رساله در این باره نگاشته و ثابت نمود که معنای حرف محکوم علیه می‌شود. وی در آن از رساله حرفیه افضل المتأخرین نام می‌برد و گویا از آن رساله حروف پورسینا را می‌خواهد و باز از شریف گرگانی یاد می‌کند. نیز می‌نویسد: ارسطو در تعلیم اول نامی از حروف نبرد و ادات را از اسم دانست ولی شارحان که پور سینا برتر از همه آنها است حرف را به جز اسم دانستند. پیداست که شبانکاره از ارغنون چندان آگاه نبوده است. (دانش پژوه) آغاز: بسمله و به نستعین به مقتضای فرمان واجب الاذعان صاحب کمالی که اکابر فضلا در بیان دقایق و جلائل مآثر و فضائل او بعجز و قصور معترف گشته به این شعر بلاغت شعار قائلند که و کل ممیص خيط من نسج تسعة و عشرین حرفا ... که آنچه مشهور است که معنی حرف محکوم علیه نتواند بود مخالف است که عقل صریح آن را ... در می‌یابد و دعوائی که متاخرین برین دعوی اجرا کرده اند مبین مطلوب نیست انجام: چه این معنی مختلف شود بحسب اختلاف اسوله و گاه بین دو اسم که کافی نباشد و حرف کافی باشد [فهرستواره منزوی 192/7]