معما (الف)

● معما (الف) / معما / فارسی mo'ammā دارای «مقدمه» و شانزده«اصل» و «خاتمه»: مقدمه: در بیان معنی معما؛ 1. اکثر معما را بر حساب جمل بیان کرده‌اند؛ 2. بدان که هر برجی را حرفی علامت است؛ 3. هر کوکبی از این سبعه سیاره را حرف آخر او علامت است؛ 4. بدان که هر روزی از این روزهای هفته را حرفی علامت است؛ 5. بدان که بعضی از معمیان موقوف است به دانستن بعضی از ارقام هندسه؛ 6. بدان که سال گویند و سیصد شصت خواهند یعنی سین و شین؛ 7. بدان که آوردن لغت در معما وقتی جایز است که آن لغت مشهور باشد؛ 8 بدان که تجنیس و تصحیف و صورت و پیکر و شکل و هیأت و نقش و نگار و مانند و مثل اینها همه به یک معنی اند؛ 9. بدان که قلب و عکس و بازگونه و بازگشتن به یک معنی آیند؛ 10. بدان که هر حرفی را از اجزای کلمه نامی کردند؛ 11. بدان که بعضی چیزها را تشبیه کرده‌اند به بعض حروف؛ 12. بدان که اصغیر عبارت است از ...؛ 13. بدان که سوختن و پریدن و افکندن و رفتن و پاک کردن و ناخواندن و ریختن و نادیدن و درکردن و فروختن حرف عبارت است از آن که ساقط کنند آن کلمه و امثال این ...؛ 14. بدان که ضد و نقیض به یک معنی آید؛ 15. بدان که هر عددی را که در نفس خودش ضرب کنی ...؛ 16. بدان که رعایت ترتیب در معمت واجب است؛ خاتمه: بدان که لطافت و زینت و کمال معما آن است که آن را معنی معمایی یا معنی بیتی خوب باشد. نسخه‌های این کتاب کاملاً شبیه هم نیستند و نسبت به هم در مقدمه و عبارت و حتی اصلها کم و زیاد دارند. (حکیم) آغاز: بدان که ترتیب کرده شد این رساله را بر یک مقدمه و شانزده اصل و خاتمهو اما مقدمه در بیان معنی معما. بدان که معما مشتق است از تعمیه و تعمیه در لغت پوشیده کردن بود یعنی پنهان