معدن المعانی

● معدن المعانی / عرفان و تصوف / فارسی ma‘dan-ol ma‘ānī منیری، احمد بن یحیی، - 782 قمری monīrī, ahmad-eb bn-e yahyā(- 1381) تاریخ تألیف: 749- 751ق کتابی است عرفانی در دو جلد که شاگردش زین بن بدر غزنی گرد آورنده مکاتیب همین منیری، آن را گرد آورده و از عنوان «بندگی مخدوم» برمی‌آید که شاگردشسخنان او را فراهم آورده است. در صفحه عنوان آمده است: «معدنی المعانی شیخ شرف» و در دیباچه جلد دوم آمده: «تمام جلد اول هم از ملفوظ بندگی مخدوم که نامش معدن المعانی شده است از پانزدهم ماه شعبان سنه تسع و اربعین و سبعمائه تا آخر ماه شوال سنه احدی و خمسین و سبعمائه در سمع قاصر و فهم کامل رسید».جلد یکم در شصت و سه«باب» و جلد دوم درچهل و شش«مجلس» است: فهرست مجلد اول: باب 1. ذکر اثبات وجود حقتعالی و وحدانیت او؛ 2. ذکر ایمان و شرک و کفر؛ 3. معرفت ذات و صفات باریتعالی؛ 4. ذکر متشابهات که مضاف به حق تعالی است؛ 5. ذکر علم شریعت و طریقت و آنچه مناسب آن است؛ 6. ذکر تفسیر قرآن و حفظ آن؛ 7. ذکر احادیث رسول (ص) و بیان بعضی از آن بر طریق محققان و تأویل بعض کلمات مشایخ؛ 8. ذکر موت و ذکر رسول علیه السلام و معراج او و هجرت و زیارت مبارک او و شمه‌ای در فضل صحابه بر جمیع مؤمنان و فضل این امت بر جمیع امم؛ 9. ذکر هجرت رسول صلی الله علیه و اعمام و اصحاب صفه؛ 10. ذکر فضل صحابه بر جمیع مؤمنان رضی الله عنهم و فضل این امت بر جمیع امم و ذکری در مناقب ام المؤمنین عایشه و عمارت روضه مبارک؛ 11. طهارت؛ 12.ذکر فضیلت صلوة؛ 13. ذکر صوم؛ 14. ذکر حج و جهاد؛ 15. ذکر اوراد و ادعیه و صلواة؛ 16. ذکر خدای تعالی؛ 17. ذکر پیری و مریدی و آنچه مناسب آن است؛ 18. در راست کردن مرید؛ 19. ذکر حلق و قصر و فرق و ارسال و آنچه مناسب آن است؛ 20. ذکر اولیاء حق؛ 21. ذکر نظر باطن بزرگان؛ 22. ذکر شجره پیران و شفیع آوردن ایشان در حاجات خود؛ 23. ذکر مجاهدت و ریاضت؛ 24. در بیزاری نمودن از نفس و تلبیات وی و ذکری در حجاب؛ 25. ذکر بریدن از خلق و از خود آنچه مناسب آن است؛ 26. زهد و تقوی؛ 27. خوف و رجاء؛ 28. مراقبت و تفکر؛ 29. ذکر بنده بودن و بندگی کردن و آداب آن؛ 30. ذکر حریت؛ 31. ذکر یقین؛ 32. ذکر محبت؛ 33. عشق و غیرت و حال و مقام و وقت؛ 34. ذکر رؤیت و مشاهدت و تجلیات؛ 35. ذکر شطحیات و طامات و تعریض صادره از صوفیان؛ 36. ذکر حقیقت انسانیت و روح دل و نفس و تکریم بشر؛ 37. ذکر قضا و قدر؛ 38. ذکر سعادت و شقاوت و علت و سبب آن؛ 39. ذکر قناعت؛ 40. ذکر معصیت و جنایت بشر؛ 41. ذکر امراض و طبیبان ظاهر و باطن؛ 42. ذکر حیلت و حرام و مباح آن؛ 43. رزق و آنچه مناسب آن است؛ 44. سؤال قاضی معین الدین حاکم بهار در باب رد سؤال و خلاف آیه مبارکه و نص «اما السائل فلا تنهر» و جواب آن؛ 45. ذکر تواضع و آداب آن؛ 46. ذکر رسوم خلق و مزاج و طیبت؛ 47. ذکر نقص لبس؛ 48. ذکر صحبت؛ 49. ذکر تذکیر و وعظ؛ 50. ذکر امر به معروف و نهی از منکر؛ 51. ذکر خواب و تعبیر خواب؛ 52. ذکر بخل و سخاوت؛ 53. ذکر مناسبت بین اثنین و استعمال اشیاء مخصوصه اشخاص؛ 54. ذکر مسافرت و فوائد و منافع آن؛ 55. ذکر زیارت قبور و آداب آن؛ 56. ذکر حیات و ممات؛ 57. ذکر سوء خاتمت و عقبات مرگ و تمنای آن که مباح یا مکروه است؛ 58. ذکر عمارت کعبه معظمه و بانی آن؛ 59.ذکر ولادت مولود و آداب و سنن آن؛ 60. سماع صوفیان؛ 61. بیان معنی و جمل ابیات یار و زلف و خال و جز آن؛ 62. ذکر آداب و حق مشایخ و تعظیم ایشان؛ 63. ذکر وعده و وعید و لعن بر شیطان. فهرست مجلد دوم در چهل و شش «مجلس»: 1. ذکر چگونگی تب و کسانی که پیش از قیامت در تهمت می‌باشند؛ 2. ذکر عطسه و عبارتی که معمولا گفته می‌شود؛ 3. ذکر نماز معکوسه حضرت رسالت و بعضی سنن و بدعت؛ 4. ذکر حرمت خورد و خواب در مسجد و جلوس در آن؛ 5. ذکر کلام درویشی که در حال طواف خانه کعبه هفتاد قرآن ختم کرده؛ 6. مصلا گستردن در مسجد؛ 7. در باب وحی و کلمات دیگر حضرت رسالت؛ 8 ذکر آنکه دولت از قابل نگذرد و بنا مستعد نرسد؛ 9. معنی حدیث «من زنی امراة ثم نکحها فهمازانیان ابدا»؛ 10. در تبرک کردن مزارها و اطعام؛ 11. در ایثار کردن ابابکر اموال و اسباب خود را؛ 12. در ربط روح و بدن در حیات و پس از مردن؛ 13. در تحقیق و جواب سؤالی که این زمان که من تن کار می‌کند به فرمان روح است و جز آن؛ 14. در خواب و تعبیر خواب کسی؛ 15. ذکر آن‌که نکیر و منکر در گور چه می‌پرسند؛ 16. سبب فضل تفکر بر عبادت دیگر؛ 17. اشتراک حیوانات با انسان در بعضی چیزها؛ 18و 19. ذکر آن‌که شب‌های جمعه درهای بهشت گشوده است و عذاب و راحت قبر؛ 20و21. در نزول قرآن و آن‌که قضاء القاضی بنفسه ظاهرا و باطنا؛ 22. گناه کبیره برادران یوسف و توبت آنان؛ 23و 24.تفسیر حدیث «اکرموا اولادی» و در مشیت و اراده؛ 25. تکلیف عملی که شرایط قبول در آن موجود نیست؛ 26. فضیلت پیغمبر ما بر سایر انبیاء و تفسیر «اللهم صل علی محمد کما صلیت علی ابراهیم»؛ 27 و 28. در کسانی که چون اهلیت علمی حاصل کردند خود نیک کنند - و در ولایت اولیا؛ 29. در آن که اگر کسی معتکف شود و حرمتی دارد مشغول شغل برای ترتیب معاش مباح است یا نه؛ 30و 31.فضل تفکر بر سایر عبادات - و این‌که چون نام حضرت رسول شنیده می‌شود بعضی دست بر دیده نهند؛ 32 و 33. در آن‌که رجوع از هبه میان زوجین جایز است یا نه و در رحمت و ماهیت عذاب؛ 34. دختران بکر که فردا نقل می‌کنند قیامت تکلیفشان چیست؛ 35. در آنکه یکی کار بر قول مجتهدی می‌کند و مجتهد دیگر را قول بر خلاف اوست و علت تسمیت روز استفتاح؛ 36.معنی این کلمه که درویشی می‌گوید من تو را به خدا رساندم؛ 37. در تبرک و کلاه دادن مولانا به اولادان قاضی منهاج؛ 38 و 39. حاضری ایستاده یاد می‌کرد و نظر اولیا - و خلق عالم به مدت شش روز و تفسیر امام زاهد؛ 40 و 41. تفسیر «حرکت زیادت دنیا نقصان آخرت است» و آن‌که بیعت در غیبت جایز است یا نه؛ 42. در چگونگی طیرانی که جوکیانرا حاصل می‌شود و از جایی به جایی نقل می‌کنند؛ 43. آن‌که رمضان که اگر ماه در 29 ببینند عید در پنج‌شنبه افتد و اگر در سی ببینند عید در جمعه افتد؛ 44. در جواب تعبیر خواب قاضی اشرف الدین؛ 45. در جواب سؤال مولانا لطیف الدین که در ریاحین آورده که روز عید بر در خانه هر مؤمنی دو فریشته می‌باشد؛ 46. در اینکلام که اگر کسی گوید من بهشت نخواهم و دیدار تو خواهم آیا کافر می‌شود. (دانش پژوه) آغاز: جلد 1: حمد و سپاس مر حضرت صمدیت را که عجایب اسرار معانی و غرایب ... جلد 2: الحمد لله حمد الشاکرین و الصلات علی ... اما بعد از شکر خداوند جل و علا [فهرستواره منزوی 906/8]