المعتبر

● المعتبر / منطق، فلسفه / عربی al-muʻtabar ابن ملکا، هبة الله بن علی، 454 - 547 ؟ قمری ebn-e malekā, hebat-ol-lāh ebn-e ʻalī (1063 - 1153) این کتاب که در موضوع خودش ممتاز است هنگام کوری بر جمال الدین بن فضلان و ابن دهان منجم و یوسف بغدادی و مهذب بن نقاش املاء نموده است. کتاب حاوی علوم منطق و حکمت طبیعی و الهی است. عناوین و ترتیب مطالب موجود چنین است: بخش 1.منطق مرتب بر هشت «مقاله» و هر مقاله دارای فصولی است: مقاله 1 و 2)ندارد، مقاله 3) علم القیاس در هجده فصل، 4) علم البرهان در هفت فصل، 5) طوبیقا و هو علم الجدل در هفت فصل، 6)الاقاویل السوفسطیقیه و هی قیاسات المغلطین و اقاویلهم در یک فصل، 7)القیاسات و الاقاويل الخطابيه و هی التی تسمی بالیونانیه دیطوریقا در دو فصل، 8) قیاسات و الاقاويل الشعريه و هي التي تسمی باليونانيه بيطوريقی در یک فصل؛ بخش 2. حکمت طبیعی که مرتب به شش جزو و هر جزوی دارای فصولی است: جزو 1) فی المطالب التي تكلم فيها ارسطوطاليس في كتابه المعروف بالسماع الطبيعي و تحقيق النظر فيها در بیست و هشت فصل، 2) يشتمل على المطالب التي تكلم فيها ارسطوطاليس فى كتاب السماء و العالم و تحقيق النظر فيها در ده فصل، 3) تشتمل على المعانى و الاغراض التي تضمنها كتاب الكون و الفساد و تحقيق النظر فيها در یازده فصل، 4) يشتمل على المعانى و الاغراض التي تضمنها كتاب ارسطوطاليس في الآثار العلويه و المعادن و تحقيق النظر فيها در پنج فصل، 5) يشتمل على المعانى و الاغراض التى تضمنها كتابا ارسطاطاليس فى الحيوان و النبات و تحقيق النظر فيها در دوازده فصل، 6)کتاب النفس در بیست و نه فصل؛ بخش 3. الهیات موجودی از آن تا برخی از فصول مقاله سوم است: مقاله 1) در بیست و چهار فصل است و نویسنده از اول مقاله تا بخشی از فصل دوم آنرا ننوشته و جایش سفید است، 2) در خلقت موجودی از آن تا برخی از فصل سیزده است. (مهدی ولایی) چاپ: سه جلد، حیدرآباد دکن، دائرة المعارف العثمانية: 1357ق. [الاعلام 74/8؛ معجم المؤلفين 142/13 و 143؛ فهرست عربی مشار /868؛ کشف الظنون 1731/2؛ چلبی 461/2]