معاهد التنصيص على شواهد التلخيص

● معاهد التنصيص على شواهد التلخيص / معانی بیان / عربی ma‘āhid-ut tanṣīṣ ‘alā šawāhid-it talxīṣ عباسی، عبدالرحیم بن عبدالرحمن، 866 - 963 قمری ‘abbāsī, ‘abd-or-rahīm ebn-e ‘abd-or-rahmān (1462 - 1556) وابسته به: تلخيص المفتاح فی المعانی و البیان؛ خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739ق) اهداء به: ابوالبقاء محمد بن یحیی بن جیعان تاریخ تألیف: چهارشنبه 22 رمضان 934ق؛ محل تألیف: قاهره ابیاتی که در فن معانی و بیان «تلخیص المفتاح» آمده است شرح می‌دهد. نویسنده پس از ذکر بیت به نام سراینده آن و شرح حال او می‌پردازد. آغاز و انجام بیت را ذکر و به بحرهای عروضی شعر نیز اشاره می‌نماید، آن‌گاه به بررسی مفردات ابیات از جنبه‌های لغوی، ادبی، و بلاغی پرداخته و در سال 901 در قاهره از تألیف آن فارغ شده و در چهارشنبه 22 رمضان 934ق به بیاض رسانیده است. (براتعلی غلامی مقدم). این کتاب را مؤلف خود «معاهد التنصیص علی شواهد التلخیص» نامیده و در مقدمه می‌گوید: «از جمله متن هائی که به خاطر سپرده بودم تلخیص المفتاح است که در باب خویش راحت روح می‌باشد و خداوند مؤلف آن را بیامرزد و در آن از شواهد شعریه اشعاری است که به قدما و مولدین نسبت داده‌می‌شود ولی بسیاری از آنها مجهول مانده و برخی به غلط به دیگری نسبت داده شده، آنچه را که بر شواهد تلخیص تاکنون شرح نوشته اند ادا کننده حق آن ندیدم، جز آن را که جلال الدین سیوطی رحمه الله نوشته که آن هم پاکنویس نشده، هماره می‌خواستم که باین کار مبادرت نمایم ولی خویشتن را شایسته آن نمی‌دیدم تا این که بالاخره تصمیم گرفته و به تألیف آن پرداخته و درانجام آن کوشش نمودم و در ذیل هریک از شواهد آنچه مناسب بود از نظائر آن نیز آوردم و با تحقیق و تفحص به شرح حال و ترجمه گوینده ابیات شواهد پرداختم، جز درمواردی که به ترجمه آنها دست نیافتم و جد را با هزل توأم نموده‌ام».در این کتاب شرح حال 99 شاعر دیده می‌شود و گذشته از مقام ادبیت تذکره بسیار مفید خوبی است. آغاز: الحمدلله الذی اطلع فی سماء البیان اهلة المعانی و ابدع ببدیع الاعجاز آیات المثانی و حلا جيد الادب باسرار البلاغة و بلاغة الاسرار و جلا افق الفصاحة بانوار المشارق انجام: فنسال الله سبحانه و تعالی المسامحه لما مر فی اثنائه و یجود علینا بغفرانه بفضله و احسانه انه ولی ذلک و القادر علیه ... چاپ: مصر، بولاق، 1274ق؛ مطبعة البهية، 1316ق. [کشف الظنون 477/1 و 1730/2 و ج 1730/1؛ سرکیس 1267/2؛ مكتبة امیرالمؤمنین 336/4؛ الاوقاف العامة موصل 131/4] شرح و حواشی: 1- تقریب المعاهد فی شرح الشواهد؛ غزی عامری، محمد بن محمد (904-984)