معارج نهج البلاغة

● معارج نهج البلاغة / شرح حديث / عربی ma‘ārij-u nahj-ul balāġa بیهقی، علی بن زید، 499 - 565 قمری beyhaqī, ‘alī ebn-e zeyd (1106 - 1170) وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359- 406ق) به درخواست: ابو القاسم علی بن حسن حونقی نیشابوری تاریخ تألیف: 13 جمادی الاول 552ق کتاب، شرح «نهج البلاغه» است و اولین شرح جامعی که تألیف شده این شرح است. شارح در مقدمه آورده: «فصل و لم يشرح قلبي من كان من الفضلاء السابقين هذا الكتاب بسبب موانع منها من كان متبحرا فی علم الاصول كان قاصرا في علم اللغة و الامثال و من كان كاملا فيهما كان غافلا عن اصول الطب و الحكمة و علوم الاخلاق و من كان كاملا في جميع هذه العلوم و الآداب كان قاصر بی (كذا) و التواریخ و ایام الخ»، تا آنجا که گفته: «و انا المتقدم فی شرح هذا الكتاب»، شارح (در فصل آخر) این شرح را چنین توصیف نموده: «شرحته هذا الكتاب على مبلغ و سعی و امکانی و اوردت فی هذا الشرح من العلوم علم الفقه و علم اصول الفقه و علوم غرايب الاخبار و علوم التواریخ و علوم الانسان و الايام للعرب و علوم نوادر اللغه و علوم الکلام و علوم الطب و علوم المحئه (كذا) و الحساب و علوم الاخلاق و علوم الموازين موارين النحو و غيره و علوم امثال العرب و علوم مقامات الاوليا و علوم ابالوخا وجو مطرنا (كذا) لاعلى موجب النقل و الحكاية بل على قضايا البحث المستقصى و الدراية». شارح در مقدمه، طرق روایت نهج البلاغه را از شریف رضی - قدس الله سره- چنین آورده: «قرأت کتاب نهج البلاغة على الامام الزاهد الحسن بن يعقوب بن احمد القاری و هو و ابوه في فلک الادب قمران و فی حدایق الورع ثمران في شهور سنه ست عشره و خمسمائه و خطه شاهد لى بذلك و الكتاب سماع له عن الشيخ جعفر الدرويسى المحدث الفقيه و الكتاب باسره سماع لى عن والدى الامام ابى القاسم زيد بن محمد البيهقى و له اجازه عن الشيخ جعفر الدروستى و خط الشيخ جعفر شاهد عدل بذلك و بعض الكتاب ايضا سماع لى عن رجال لى رحمه الله عليهم و الروايه الصحيحه فى هذا الكتاب رواية ابى الاغر (كذا) محمد بن همام البغدادی تلميذ الرضى و كان عالما باخبار اميرالمومنين عليه السلم». شارح، این شرح را به خواهش امام سعيد جمال المحققين ابوالقاسم على بن حسن حونقی نیشابوری، تألیف نموده و او پیش از اتمام این شرح در گذشته و پس از آن که تألیف این شرح خاتمه می‌یابد به کتابخانه صدر اجل سید عالم عمادالدولة و الدین جلال الاسلام و المسلمین ملک النقباء فى العالمين ابوالحسن علی بن محمد بن یحیی بن هبة الله حسینی اهداء می‌نماید. (مهدی ولایی) آغاز: الحمد لله الذی حمده يفيض شعاب العرفان و مسايله، و يجمع شعوب الاجر الجزيل و قبايله. چاپ: قم، کتابخانه آیة الله مرعشی، 1409ق، تصحیح محمد تقی دانش پژوه؛ قم، بوستان کتاب، 1422ق، 1000ص، تحقیق اسعد طیب.