مطالع غوثية

● مطالع غوثية / گوناگون / فارسی matāle‘-e qavsīyya از جمله کتب چند دانشی است که همچون دائرة المعارف کوچکی مشتمل بر بعضی از علوم متداول زمان مؤلف بوده که با مراجعه به کتب گوناگون به تألیف آن پرداخته، متأسفانه در مأخذ موجود نامی از آن برده نشده و مؤلف آن ناشناخته مانده است ولی در شناسنامه الصاقی به آغاز نسخه، آن را به ملاعلی قوشچی (879ق) منسوب داشته‌اند که این انتساب هم مورد تردید است، زیرا در مراجع و مآخذی که شرح حال و احوال ملاعلی قوشچی را ذکر کرده در ردیف تألیفاتش از چنین کتابی اسمی به میان نیاورده‌اند. علومی که در این کتاب مورد بحث قرار گرفته‌اند از این قرارند: «حکمت علمیه به مذاق متکلمین»، طبیعیات، کلام، نجوم و فلکیات، جغرافی، اخلاق، طب، رموز و آیات قرآنی، وصایای افلاطون به شاگردش ارسطو. چون کتاب ظاهراً تک نسخه می‌نماید، از این جهت به آوردن بعضی از ابواب و فصول آن مبادرت می‌شود: غوث ثانی: در اثبات واجب الوجود؛ غوث سیوم: در حدوث عالم است، در تحقیق جسم و مکان، در اثبات هیولی، در تحقیق وجود عقل و مراتب او، در بیان دلایل بر تجرد نفس، در بیان حرکت در مقولات اربعه، در تحقیق طبیعة جسم و سبب حركة او، در بیان آن گوید که زمان موجود است؛ غوث چهارم: در بیان افعال واجب تعالی گوید که اختیاری است؛ غوث پنجم: در حسن و قبح اشیاء گوید که ذاتی و عقلیند؛ غوث ششم: در بیان آن گوید که معاد جسمانی حق است، در بیان آن گوید که افلاک بر چه وضع ترتیب یافته و به چه طریق حرکت می‌کنند صورت‌های شمال، صورت‌های منطقه البروج، صورت‌های جنوبی در بیان هیأت زمین و خط استوا و اقالیم سبعه و آنچه به آن متعلق است، در بیان اقالیم سبعه گوید در بیان طلوع و غروب معکوس گوید؛ مطلع اول: در تهذیب اخلاق گوید و در و شش غوث است: غوث اول در حصر مکارم اخلاق، در بیان تعریف حکمت و فضایل اربعه، در بیان اکتساب فضایل، بخش پزشکی کتاب به گونه‌ای مستقل با بسمله شروع گشته است؛ غوث دوم: در بیان مباحث طب جسمانی؛ غوث سوم: در جزو عمل و اندر اعراض و علامات بر وجه کلی، تنبیه: اندر بیان کردن تب‌ها که چیست و چند است، در بیان تب‌های عفونی و معالجات آن، در بیان تب‌های عفونی بر وجه کلی، در بیان تب‌های بلغمی و اسباب و علامات علاج آن؛ غوث پنجم: دربیان حجت و برهان، در بیان آن گوید که آب در قاروره چگونه کنند؛ غوث ششم: در معالجات امراض نفسانی، در سبب احتیاج انسان به منزل؛ مطلع دوم: در تدبیر مدن و رسوم پادشاهی؛ غوث دوم: در محبت فضیلت، در بیان اقسام مدینه؛ مطلع سیوم: در سیاست ملک و آداب ملوک گوید و درو دو غوث و یک مغرب است؛ غوث دوم: در فضیلت صداقت و وظایف معاشرت با اصدقا؛ مغرب: در بعضی رموز آیات قرآنی و حکایات گوید؛ خاتمه: در وصایای افلاطون که شاگرد خود ارسطاطالیس را به آن وصیت فرموده.