مطالع الاسرار فی شرح مشارق الانوار

● مطالع الاسرار فی شرح مشارق الانوار / کلام و اعتقادات / فارسی matāle‘-ol asrār fī š.-e mašāreq-el anvār خطیب قاری، محمد حسن بن علی، ق 11 قمری xatīb-e qārī, mohammad hasan ebn-e ‘alī(- 17c) وابسته به: مشارق انوار الیقین فی حقایق اسرار امیرالمؤمنین = مشارق الانوار؛ حافظ برسی، رجب بن محمد (- قرن 9) به دستور: شاه سلیمان صفوی تاریخ تألیف: 18 ذیحجه 1090ق(= آفتاب مطالع اسرار)؛ محل تألیف: اصفهان ترجمه و شرح مفصلی است در دو جلد بر کتاب «مشارق انوار الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین» شیخ رجب برسی. مطالبی که درآغاز مشارق مربوط به علم حروف بود اسقاط شده و آنچه مربوط به آیات قرآنی و احادیث بود موافق تفاسیر امامیه و اخباری که مؤید آنها می‌باشند شرح شده است. خود می‌گوید: «چون ذره بی مقدار ... حسن الخطيب القاری مدت چهل سال بود که در آستانه مقدسه ... علی بن موسی الرضا (ع) به شرف قرائت آن مشهد مقدس و به منصب شایسته خطابت آن ارض اقدس هر صبح و شام قیام داشت. تا آن که به مساعدت بخت بیدار بل به عنایت حضرت کردگار احرام زیارت عتبات عالیات ائمه کرام (ع) بسته عازم کعبه مقصود خویش گردید بعد از آن که به ولایت سبزوار که وطن آباء این بی مقدار است رسید شبی از شبها ... در واقعه ... در روضه مقدسه رضویه ... به دستور قراءت و دعای ولی نعمت اشتغال دارد و بعد از فراغ، شخصی از خدام کرام آن حضرت(ع) از حرم محترم بیرون آمده گفت که بزرگواری است از عترت علویه و ذریه موسویه مقرر شده که آن حضرت را دریابی و بعد از آن به جانب مقصود خویشتن شتابی. بعد از بیداری این فقیر از غایت دهشت متفکر بود و نمی‌دانست که آن بزرگوار کیست و سر این هدایت چیست» تا آن‌که در ولایت خار به حضور شاه سلیمان صفوی (1077-1105ق) رسید و شاه به او دستور داد که کتاب مشارق الانوار را به فارسی برگرداند. مؤلف این دستور را «تعبیر آن واقعه و سر آن اشاره» دانسته و به آن اهتمام کرده است.درباره روش کارش می‌گوید: «چون اوایل کتاب مذکور مشتمل بود بر مقالاتی که متعلق است به حروف و مبنی است بر اصطلاحات صوفیه مقرر گردید که آن مقالات طرح و فصول و ابوابی که شیخ رجب قدس سره در شان حضرات مطهرات نبی و ائمه (ع) ذکر و بیان نموده. مترجم و مشروح گردد لذا این خاکسار بی مقدار التزام نمود که به توفیق الهی آیات قرآنی و احادیث نبوی را که در کتاب مشارق ذکر یافته موافق تفاسیر امامیه با اخبار دیگر که مؤید و مناسب مقام باشد بر طبق ایراد شیخ رحمه الله بیان نماید». با اشعاری از مؤلف در متن. آغاز: بسمله. و به ثقتی. اشراقات لوامع حمدی که طبقات افلاک و ساحات صفحات عرش ادراک نو ظهورش فروغ گیرد ... شایسته بارگاه کبریای احدی است ... اما بعد بر صحیفه عرض نگاشته میشود که چون ذره بیمقدار ... حسن الخطيب القاری مدت چهل سال در آستانه ... ابوالحسن علی بن موسی الرضا (ع) بشرف قرائت آن مشهد مقدس و بمنصب شایسته خطابت ان ارض اقدس هر صبح و شام قیام داشت ... آغاز شرح: قال الشيخ العارف القدسی رجب بن علی بن رجب البرسی قدس سره فی كتابه الموسوم بمشارق الانوار فی مناقب الائمة الاخيار النقطة الواحدة هی حقيقة الموجودات ... تعبیر این مقال و تفسیر این اجمال آن است که در آن هنگام که حقایق مکونات در مرتبه غیب انجام: چشم هنربین بود از عیب پاک ×× بی هنر ار عیب کند زان چه باک والحمدلله الملک المنعام على الختم و الاتمام ... حسبنا الله و نعم الوکیل نعم المولى و نعم النصير. [الذریعة 141/21 و 142؛ فهرستواره منزوی 1773/3 و 213/9 و 532/9]