المصرح فی شرح الامثلة المسرح

● المصرح فی شرح الامثلة المسرح / صرف، ادبیات / ترکی و عربی al-muṣarraḥ fī š.-i amṯilat-il musarraḥ لاری انصاری، محمد بن صلاح، - 979؟ قمری lārī ansārī, mohammad ebn-e salāh (- 1572) کتابی نسبتاً مبسوط و ارزشمند به زبان عربی در بیان صیغه‌ها و امثله مختلف زبان ترکی با لهجه عثمانی است که همچون سبک، سیاق و باب‌بندی معمول کتب نحوی و صرفی در ادبیات زبان عرب، در طی چند فصل نگارش یافته است. با بررسی عبارات پایانی اثر، به نظر می‌رسد شرح رساله امثله مختلفه باشد که دو نسخه از آن در کتابخانه ی آیت الله مرعشی در قم به شماره‌های «6639» و «10822» موجود است؛ باید دانست که گردآورنده این اثر، در انجام نسخه، خود را «مصلح الدین» نامیده است؛ که با توجه به برخی آثار دیگر در این مجموعه نفیس، به ظن قوی متاخم به یقین، بایستی وی همان مصلح الدین لاری بوده باشد که گویا به دلائل مذهبی، پس از به قدرت رسیدن صفویان شیعی در ایران در سال‌های نخستین قرن 10 به دربار عالی باب عثمانی رهسپار استانبول و به سلطان سلیمان قانونی (926-974ق) پناهنده گردید. وی در دیباچه کتاب، از دانشجویانی که آگاهی چندانی از تصریف کلمات و صیغه‌های مختلف آن در زبان ترکی، ندارند، به شدت انتقاد نموده و آنان را برای مطالعه بیشتر در آشنایی با زبان ترکی، ترغیب می‌نماید. وی در میان اثر خویش نیز درباره این شرح و سایر آثار مرتبط خود با اثر مورد بحث، سخن به میان آورده و می‌نویسد: «و إن أردت زيادة الأمثلة و قد شرحنا أمثلة الصيغة أولاً فسميناه تطويل الأقولة في شرح الأمثلة ... لأنه كان طويلاً جداً ثم اختصرنا فصار قليلاً جداً و سميناه تحصيل الأقولة ...». علی رغم بررسی گسترده راقم، از نسخ دست‌نویس این آثار عزیز الوجود و ارزنده، یعنی دو کتاب تطویل الأقولة فی شرح الأمثلة و دیگری تحصیل الأقولة في شرح الأمثلة گزارشی در میان فهارس و منابع موجود، منتشر نشده است.(حسین متقی) آغاز: بسملة، الحمدلله الذی جعل الصيغة سبباً لمعرفة علوم العربية و باعثة إلى تقنن عبارات علوم الأدبية و سلماً إلى العلوم الكلامية و الشرعية ... و بعد فإنى شرحت أمثلة الصيغة شرحاً جامعاً و التقطت فيه فوائد لا تعد ... اعلم أنه يلزم للطالب أن يعرف الكلمات العربية و لايجوز للطالب تركهما و لاترک بعضهما ... من أراد أن يعرف الامثلة المختلفةو المطردة باللسان التركي فلينظر إلى هذا الشرح و رأيت كثيراً من طلبة العلم لايعرف بالكلمات التركية و يظن أن الكلمات توجد في لسان العرب فقط و لا توجد في ألسنة التركية و هذا الظن فاسد و باطل ... انجام: الجواب نه فعلم من جوابه الشريف بين معنى فعل التعجب فرق یعنی فی معنى أحدهما تعجب یردم اتدی و الآخر عجب یردم اتدى علينا أن لفظه نه فی الأول و الثانى و النسخ اللتى رأينا مختلفة، قال الفقير إلى رحمة ربه القدير ... الحمدلله على التمام و للرسول عليه أفضل الصلوة السلام؛ جمعه عبد [ه] الفقير مصلح الدین؛ تمت.