مصابیح الهدی و مفاتیح المنی

● مصابیح الهدی و مفاتیح المنی / فلسفه / عربی maṣābīḥ-ul hudā wa mafātīḥ-ul munā لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق، 1045 - 1121 قمری lāhījī, ḥasan ebn-e ‘abd-or-razzāq (1636 - 1710) در بیان مسائل فلسفی بدون مخلوط کردن با مباحث تصوف و کلام؛ صاحب الذریعة و ریحانة الأدب این کتاب را از حسن لاهیجی دانسته‌اند لیکن در نسخه‌ای به قاضی سعید قمی (م پس از سال 1153ق) نسبت داده شده که صحیح نیست؛ مشتمل بر یک «مقدمه» وسه «باب»: المقدمه فی تقدیم ما یجب قبل الخوض فی المقصود و فیه مطلبان: مطلب 1) کشف الغطاء عن حقيقة هذا العلم و بیان نسبته الی الدین القویم (دارای هفت مصباح)، مطلب 2) فیما یتعلق بموضوع هذا العلم و تفنین فنونه (پنج مصباح)؛ باب 1. تقاسیم الوجود دارای پنج «مفتاح»: 1) العلة و المعلول (دارای بیست و یک مصباح)، 2) الواجب و الممکن و فی حصر المقولات و فی الجوهر و العرض (دارای سی و شش مصباح)، 3) المعقول الاول و الثانی و فی الکلی و الجزئی دارای ده مصباح)، 4) الوجود و الماهية (دارای هجده مصباح)، 5) اقسام الوحدة و الکثرة و فی اقسام التقابل و فی اقسام السبق و فی الحدوث و القدم (دارای هفده مصباح)؛ باب 2. فنون الطبیعیات و هو يفتتح باربعة مفاتیح: مفتاح 1) سمع الکیان و هو الاحوال العامه للجسم الطبيعى من حيث هو طبیعی (دارای سی و پنج مصباح)، 2) فن السماء و العالم (دارای چهارده مصباح)، 3) احوال الکون و الفساد. آغاز: بسمله، سبحانك اللهم يا من دل على ذاته بذاته و بحكمته على صفاته و تنزه عن مشابهة مخلوقاته ... اما بعد و اعلموا ايها المتفقدون طريق السداد و المسترشدون لسبيل الرشاد ... فعزمت علیه ... و اخذت فی هذا الکتاب مودعا فیه من المقاصد ... و سميته مصابيح الهدى و مفاتيح المنى و رتبته على ثلثة ابواب بعد مقدمة و ثانيته الثقة (؟) فى الفاتحة و الخاتمة. انجام: فقد علمت حال الحجة [هذا] آخر ما اردنا من الكلام في الباب الاول في فن التقاسيم و الحمدلله اولا و آخرا. [الذريعة 93/21و94؛ ریحانة الأدب: 363/4؛ المسلسلات في الاجازات: 279/2]