مرزبان نامه

● مرزبان نامه / داستان / فارسی marzbān nāme مرزبان بن رستم، - 302 قمری marzbān ebn-e rostam (- 915) مترجم: سعدالدین وراوینی، ق7 قمری متن از اسپهبد مرزبان فرزند رستم فرزند شروین از خاندان باوند، از شاهزادگان طبرستان، که به زبان طبری نگاشته بود، به مانند «کلیله ودمنه» از زبان جانوری. در منابع موجود اخیر نامی از مرزبان نامه نیامده، جز کتاب کشف الظنون که از آن نام برده و هیچ‌گونه توضیحی ارائه نداده است. رضا قلیخان هدایت نیز در فرهنگ ناصری بدان اشاره نموده است. از این اثر دو گونه تحریر به جای مانده: نخست تحریر «سعد الدین وراوینی» که حدود سال‌های 607-622ق نگاشته شده، دیگری تحریر «محمد بن غازی ملطیوی» در 598ق که بعد از گردآوردی و افزودگی‌هایی، آنرا «روضة العقول» نامیده و دو برابر مرزبان‌نامه است. نامبردگان بر آن بوده‌اند که از اصل کتاب مطلبی فرو نگذاشته و جز مثل‌ها و شواهد، برای زیبایی کلام بدان نیفزوده‌اند. مرزبان نامه از یک «مقدمه» و نه «باب» ترتیب یافته است: مقدمه: در وصف کتاب و فهرست ابواب آن؛ باب 1.تعریف کتاب و بیان واضع و ذکر اسباب وضع؛ 2.داستان ملک نیکبخت و وصایایی که فرزندان را به وقت وفات فرمود؛ 3.داستان شاه اردشیر و دانای مهران به؛ 4.داستان دیو گاو پای و دانای نیک دین؛ 5. داستان دادمر و دادستان؛ 6. داستان زیرک و زروی؛ 7. داستان شیر و شاه پیلان؛ 8 داستان شتر و شیر پرهیزگار؛ 9. داستان عقاب و آزاد چهر و ایرا. آغاز: 1: حمد و ثنائی که روایح ذکر آن چون ثنایای صبح پرنگهت در دهان گل خنده زند ... اما بعد پوشیده بر ارباب قرایح سلیم ... 2: بسمله، حمد و سپاس و ستایش بیعد بر آن پادشاه ازل و ابد و آن روزی دهنده ... چاپ: بارها چاپ شده ازجمله با پیشگفتار محمد قزوینی. [نسخه‌های منزوی 3626/5؛ مکتبة امیرالمؤمنین 646/2؛ فهرستواره منزوی، ج1، ص471-472؛ دنا ج9، ص 396-397 (27 نسخه)]