مرآت القدس

● مرآت القدس = داستان مسیح / تاریخ / فارسی mer'āt-ol qodos = dāstān-e masīh پادری ژیرونیمو شاوریرست، 956 - 1026 قمری pādorī zīrūnīmū šāverīrest (1549 - 1617) مترجم: لاهوری، عبدالستار بن قاسم، - 1014 قمری به دستور: اکبر شاه تاریخ تألیف: 1011ق (=1602م)؛ محل تألیف: آگره این رساله در سرگذشت حضرت مسیح است، در چهار «باب» و هر باب در چند «بخش» ترتیب یافته: باب 1. در طفولیت او؛ 2. معجزه‌ها و تعلیم مسیح؛ 3. جفاها و محنت‌ها و مرگ او؛ 4. در برخاستن او از قبر. مؤلف آن پادری ژیرولانو گزاویه (Padre Girnlano Xavier) یا الاب جیروم کسافیه الیسوعی (در داستان مسیح چاپی نام او چنین است: پادری ژیرونیسوشویر فرنگی) است که به رسالت به دربار مغولان هند فرستاده شده شده بود.وی همان است که «آیینه حق‌نما»را در اثبات تثلیث در 1609م برای جهانگیر مغولی هند نوشته و احمد بن زین الدین عاملی در 1032ق (1622م) در رد آن کتاب «مصقل الصفا در تجلیه آینه حق‌نما» را ساخته است [یسوعی می‌گوید که نام کتاب «مرآة المرئية الاحق» و نام کتاب عاملی «صاقل المرآت» است]. او همچنین کتاب دیگری با نام منتخب آیینه حق‌نما واقعات حواریان دوازده‌گانه یا داستان احوال حواریان حضرت عیسی و ذکر مناقب ایشان دارد که پس از همین مرآت القدس در 1609 ساخته است و کتاب‌های فارسی دیگری مانند زبور و آداب السلطنه را برای جهانگیر در آگره در 1607 تألیف کرده است. این کتاب که مرآت القدس یا داستان مسیح نامیده می‌شود در شهر آگره در سال 1602 سال 47 الهی به دلخواه اکبر شاه به زبان پرتغالی‌تألیف شده و با همکاری عبدالستار بن قاسم فرشته لاهوری که به دستور اکبر زبان فرنگی (پرتغالی) آموخته بود از زبان پرتغالی به فارسی درآمده است. این عبدالستار لاهوری همان است که اسمارالفلاسفه یا سمر الفلاسفه یا خردنامه را به همکاری همین گزاویه ساخته است (دیباچه مختصر فی ذکر بعض الحكماء اليونانين و المليین چاپ شده در فرهنگ ایران زمین سال هفتم - فهرست دانشگاه ش 2597/3). او در این کتاب از «آیینه حق‌نما» یادمی‌کند و می‌گوید که «اکثر آن شده و نزدیک است که تمام شود» (ص 12 چاپی). این را هم می‌دانیم که او آن را در سال 1609م به انجام رسانده است.این کتاب با ترجمه لاتینی با حواشی انتقادی لودویکوس دو دیو (Ludovicus de Dieu) (1642-1590) به نام داستان مسیح یا تاریخ مسیح به فارسی در لوگدونی باتاویا (Lugduni Batavorum) به سال 1639م (1049ق) به چاپ رسیده است. محشی این کتاب را نادرست پنداشته و آن را «داستان مسیح اما آلوده» خوانده و این عبارت را هم در بالای صفحات تکرار نموده است. این ترجمه از روی انجیل و کتاب‌های پیغمبران ساخته شده و اگر چه گزیده‌ای از عبارت‌های چهار انجیل در آن هست ولی با «دیاتسارون» یا «مجموع از چهارسر انجیل» یکی نیست و مطالبی در آن هست که در دیاتسارون دیده نمی‌شود (دیاتسارون تاتیانوس ترجمه عربی ابوالفرج ابن الطیب مشرقی چاپ 1935 بیروت با ترجمه فرانسوی - دیاتسارون فارسی با ترجمه ایتالیایی چاپ 1951 رم و تنها همین ترجمه فارسی چاپ بی تاریخ ایران که ناشر آن نسخه ما را نسخه‌ای از دیاتسارون پنداشته است و چنین نیست). این هم گفته شود که از داستان احوال حواریان یا وقایع حواریان دوازده‌گانه که همین کزاویه آنرا مانند داستان مسیح به دستور اکبر ساخته و با عبدالستار آنرا به فارسی درآورده است تنها داستان سن پدرو به فارسی مورخ سال 1600 (49 الهی) با ترجمه لاتینی و حواشی لودویکوس دودیـو در همان شهر در سال 1639 به چاپ رسیده و ناشر و محشی آن را در بالای صفحات «آلوده» خوانده است. از این کتاب چند نسخه‌ای در کتابخانه‌ها هست که در فهرست رسی (E. Rossi) (ص 68 و 74 و 75 و 99) نشان داده شده است. آغاز: بسم الله الاب و الابن و الروح القدس. الله واحد مرآت القدس که در آن گزارش می‌یابد داستان احوال عجیب حضرت ایشوع ... چاپ: متن این رساله به نام داستان مسیح با ترجمه لاتین و حواشی به کوشش لودویکو دی دیو در لیدن هلند به سال 1639م به چاپ رسیده است. [نسخه‌های منزوی 4537/6؛ بریگل 522/2؛ فهرستواره منزوی 472/1]