مرآة البلهاء

● مرآة البلهاء = مفتاح اخلاق مظفری = مصطلحات / اخلاق / فارسی mer'āt-ol bolahā' = meftāh-e axlāq-e mozaffarī = mostalahāt لشکرنویس، حبیب الله خان، ق 14 قمری laškar-nevīs, habīb-ol-lāh xān(- 20c) تاریخ تألیف: 1294ق به شرحیکه درمقدمه آمده است رساله‌ای است در تجسم قبایح اعمال و فضایح افعال بعضی از ابناء زمان با لغاتی قبیح و عباراتی غیرفصیح که درزمان تألیف مصطلح الواط و مسخرگان بوده است. عنوان نسخه آستان قدس ش 5753 «جامع اللغات المصطلح الزمان فی تکمیل الانسان» است و نام مؤلف آن درصفحه آخر «حسن الحسینی » ذکر شده است، ولی آقای ایرج افشار در مجله راهنمای کتاب (سال پنجم شماره 4-5 صفحه 448-453و شماره 6صفحه 554-558) در مقدمه نوشته‌اند: «یکی از کتاب‌های خوشمزه و بافایده که درعهد قاجاریه تألیف و ظاهراً دو بار طبع شده است «مرآة البلهاء» است ... این کتاب تألیف میرزا حبیب الله لشکرنویس (به استناد طبع 1321قمری) و موسوم به «مفتاح اخلاق مظفری» است، اما نسخه چاپی مورخ 1308 قمری که درکتابخانه آقای مجتبی مینوی دیده شد به نام مرآة البلهاء است، و ایشان درپشت کتاب نوشته‌اند که مؤلف آن مرحوم شریعتمدار تبریزی است، و آقای تقی‌زاده او را دیده بوده و می‌شناخته‌اند». مؤلف اخلاق مردم عصر خود را با تعریف هر یکی از این لقب‌ها که برمی‌شمریم نشان داده و صفات بدان را از رهگذر روان‌شناسی و اخلاق تحلیل کرده است. چنین است فهرست لقب‌ها: اشناسیکن، الدنگ، آب زیر کاه، آمهر علی، اپادری بنپوه، بدلعاب، بچه ننه، بنکی، بغزنج، بیعار، بامبولی، بد پیله، پفیوز، پیزی شل، پخمه، پنتی، پیزوری، چدتقوزی، چمپو، جعلقی، چاچول، چس نفس، چس خور، چکنته، چکه، چاخان، چسنه، چاشته خور، جمبل جنمبو، خاشار پاشار، خاله زنک، خرحمال، سبزی پاک کن، خنک، خرمگس معرکه، خل، دلخور، دبنگوز، دبه درآر، دبنگ، دیوث، روده دراز، زرمدی، زپ الحرت، زیپو، سمسم کار، سمج، سندلا، سرخر، سنگ روی یخ، سگ، حسن دله، سبک، سگ پا، سلندر، شیطون خیال، شکم بر آب زن، شیره مال، شلخته، شیم شق، شاه طهماسبی، شتر ته، علی بهانه گیر، فکسنی، قیسو، فضول، قرمپف، قرطی، قرمساق، قلچماق، قرمتیز، کس خزنه، کله شق، گوزال، گوساله مادر حسن، گل مولا، گوشت تلخ، گوزدسته، نقاسی، کورناعاقل، لنتی، للله بین، لكنة، لوبس، لندهور، لوطی اجلاف، قشمشم، نازک نارنجی، هزره چانه، یاخی در، یادرانقلی. آغاز: بسمله، جامع اللغات المصطلح الزمان في تكميل الانسانگرانمایه برادرگان جانی خردسال جانی من آگاه باشید که از آموختن علم اخلاق و سیر در انفس و آفاق انسانیت کمال یابد.حکما نورالله برهانهم را در این فن شریف که حکمت عملیش نامند رساله بسیار است که در کسب فضایل و ترک رزائل براهین و دلایل اقامه داشتند چون در بادی نظر درک آن مطلب خالی از اشکال نبود این احقر عبد الله حبيب الله قبايح اعمال و فضایح افعال بعضی از ابنای زمان که مجسم کرده با لغاتی قبیح و عباراتی غیر فصیح که مصطلح الواط و مسخرگان است مذکور میسازد تا شما را در مطالعه بآن رغبتی حاصل آید و به مضمون بیت: نگویند از سر بازیچه حرفی ×× کز آن پندی نگیرد صاحب هوشاز این فرع حالات و این گونه خیالات اجتناب نمایند.اشنا شکن کسی را گویند که بجهة زیارت حضرت عبدالعظیم و غیره اسب از آشنایان امانت کند ... چاپ: راهنمای کتاب 5: 448-453 و 554-558؛ در 1308 و 1321ق، سنگی [راهنمای کتاب س 5 ش 4-6 ص 448 و 554؛ فهرستواره منزوی 602/6]