مرآت

● مرآت = عجائب الاعلی = غرایب الدنیا و عجایب الاعلی = عجایب الغرایب = عجایب الدنیا / جغرافیا / فارسی mer'āt = 'ajāyeb-ol a'lā = qarāyeb-ol donyā va 'ajāyeb-ol a'lā = 'ajāyeb-ol qarāyeb = 'ajāyeb-od donyā آذری طوسی، حمزة بن علی، 784 - 866 قمری āzarī tūsī, hamzat ebn-e 'alī (1383 - 1462) مثنویی است عرفانی درباره صورت آفرینش عالم و موجودات؛ نخست چهار «مقدمه» است سپس ابتدای غرایب به روش عرفانی در چهار «باب» است: 1. الطامة الکبری درباره آفرینش؛ 2. غرایب الدنیا یا عجایب الدنیا ترجمه منظوم فارسی مقاله دوم عجایب المخلوقات زکریای قزوینی؛ 3. عجایب الاعلی که در آن از علویات بحث شده (مقاله نخستین قزوینی)؛ 4. سعی الصفا که گویا در مکه ساخته و درباره مکه و حج. در نسخه‌ها بیشتر به نام باب‌های آن نام خورده و لذا بسیار ناهمگون است. دولتشاه سمرقندی نام این کتاب را «عجائب الغرائب» ثبت نموده، آذر و هدایت و نائب الصدر او را پیروی کرده‌اند، مؤلف حبیب السیر نام آنرا «عجائب الدنیا» دانسته و حاجی خلیفه او را تقلید نموده و مسلماً نام کتاب «عجائب الدنیا» نیست چرا که شیخ آذری اثری دیگر با این نام دارد و مکرر در این کتاب از آن نقل‌هایی شده است. آغاز: ابتدا می کنم به بسم الله ×× کوست بر کل کاینات گواه / آفریننده وجود و عدم ×× شرف اندوز طینت آدم انجام: خاصه بر آذری بیچاره×× که فرو مانده است یکباره / در وسط مانده همچو نقطه نون ×× نه زبیرون درست و نه زدرون [نسخه‌های منزوی 3193؛ الذریعه 3/9 و 218/16؛ فرهنگ سخنوران 3؛ فهرستواره منزوی 246/1؛ دنا 426/7 (11 نسخه)]