مذمة الاجتهاد

● مذمة الاجتهاد = ايقاظ النائمين و موعظة الغافلين / اصول فقه / فارسی mazammat-ol ejtehād = īqāz-on nā’imīn va maw‘ezat-ol qāfelīn تاریخ تألیف: شنبه 3 جمادی الاول 1227ق مؤلف (به ضبط فهرست مشترک): سبحان علی خان اخباری لکهنوی هندی (1264یا1260ق) صاحب «فذلكة الکلام» و «فضائح البخاری فی صحيحه»؛ اما در مقدمه بعد از تحمید، عبارت «اما بعد بنده فقیر اثیم راجی خداوند کریم جواد حشره الله بمواليه الاطهار» به چشم می‌خورد که می‌نمایاند مؤلف «جواد» نامی است، خصوصاً که در نسخه ش 22147 آستان قدس نیز روی لفظ «جواد» به شنگرف خط کشیده شده و همچنین در عبارت فوق، لفظ «جواد» به عنوان صفت برای خدا به کار نرفته چرا که لفظ «کریم» با لفظ «اثیم» متجانس است و صحیح‌تر آن است که جواد نام مؤلف باشد نه صفت خداوند. در ظهر برگ اول نسخه ش 21888 آستان قدس که شامل «تبصرة الاصول» نیز است به قلم مغایر چنین نوشته شده: «مذمة الاجتهاد و رساله اصول دین فارسی از حسین علیخان»؛ پس از بررسی مشخص نشد که حسین علیخان، مؤلف هر دو رساله است یا فقط مؤلف رساله «تبصرة الاصول» و یا این که تصحیف همان «سبحان علیخان» است. کتاب مفصلی است در احتجاج با اهل اجتهاد و اثبات شیوه اخباریه با الزام به احادیث ائمه معصومین (ع) و ادله ملزمه اصولیین که به تصریح ایشان بسیاری از مطالب را از کتاب «فوائد المدنية» و «وسائل الشيعه» نقل کرده و مشتمل بر یک مقدمه، سه باب و یک خاتمه است: مقدمه شامل شش «فایده»: 1) بدانکه علماء امامیه در زمان غیبت بر دو قسم اند اخباریین و اصولیین ...، 2)بیان معنی قیاس و رأی؛ باب 1.ذکر حجیت کتاب مستطاب در چند فصل؛ 2. بیان حجیت احادیث (چند فصل)؛ 3. بیان اجماع و سایر ادله موضوعه اهل اصول و عدم حجیت آن؛ خاتمه در فوائد متفرقه. در مقدمه نسخه حاضر آورده است که «اگر مجموع حروف «مذمة الاجتهاد» به حروف ابجد (1230)، سه سال بیشتر از تاریخ تألیف (1227ق) نمی بود. ماده عجیبی بر صورت غریبی برای تاریخ برآمده بوده بنا کام فقره دیگر بر وجه تعمیه به آن انضمام یافت و آن این است که مذمة الاجتهاد مع جد اس [در نسخه بعدی: مع رأس حد] جماعة اهل العناد سر لفظ جماعت که جیم است اعدادش از این نام «مذمة الاجتهاد» چون کم شود تاریخ تام حاصل گردد». در ادامه این عبارت در نسخه ش 22147 عبارت دیگری نیز افزوده شده که حاکی از عنوان دوم کتاب می‌باشد و آن این است: «و ايضا ملقب ساختم آن را به ايقاظ النائمين و مواعظة الغافلین». آغاز: بسمله، نخبر بکونک محمودا فی کل فعالک و ننشى حمدک و شکرک علی انعامک ... اما بعد بنده فقیر اثیم راجی خداوند کریم جواد حشره الله ...