مخمسات ادبیه

● مخمسات ادبیه / لغت / عربی به فارسی moxammasāt-e adabīye سراج القاضی serāj-ol-qāzī نصاب مانند است به روش فراهی دارای 115 بیت در 2 قطعه؛ در مقدمه می‌گوید: «در وقتی از اوقات شریفه که نظر در لغت‌های منظومه افتاده بود همچو نصاب الصبیان و نصیب الفتیان و نسیب الاحباب و روضه و سلک الجواهر وباقی منظومات، یاران که نظم درمقابله ایشان نثر گشته اما با این فصاحت و بلاغت و صنایع بدیعیه از ضرورتهای شعر خالی نبوده‌اند همچو است و هست و بود و شد و آمد و چه و چو و چون و تو و دآن و بدآن و لیک و لیکن و براذر و داذر و مقدم المعنی و لف ونشر و قصر و ممدود و دیگر ضرورت‌های ناپسندیده و نیز از یازده و دوازده بحر بیش نه بوده‌اند، ناگاه از خاطر خامد باعث گشت چه اگر چند بیتی بی ضرورت‌های مذکوره ساخته شود و بر جمیع بحور عجم مشتمل گردد، جهت تجربه طبیعت خویش دل را مشغول ساختم تا صد و پانزده بیت در بیست و سه قطعه که مشتمل بر بیست و سه بحر از بحور عجم که هر قطعه پنج بیت باشد و غیر از تخفیف مشدد و لف و نشر که پیش شعرا این صنعت ممدوح گشته بود ضرورة شعر واقع نشده باشد میسر شد او را مخمسات ادبیه نام نهاده شد». آغاز: بسمله چنین گوید بنده ضعیف وبزه‌کار نحیف سراج القاضی اصلح الله شأنه که دروقتی ازاوقات شریفه که نظر درنعمتهای منظومه افتاده بود ... واو در مخمسات نام نهاده شد. فى بحر الهزج المثمن السالم: خضر درکوی اوره گم کند از شکل موزونش تعالی الله مگر از آب حیوان ریخت بیچونش