اشتر نامه

● اشتر نامه / شعر / فارسی oštor-nāme عطار، محمد بن ابراهیم، 537؟ - 627 ؟ قمری ‘attār, mohammad ebn-e ebrāhīm (1143 - 1230) مثنوی عرفانی در بحر رمل است و درباره شتر مرکب روحانی، عبور دهنده سالک از بیابان‌های معرفت و رساندن وی به کعبه دل می‌باشد. نسخه‌های کهن آن حدود 3600 بیت دارد و شمار آن‌ها در نسخه‌های تازه‌تر به 9000 رسیده است. در انتساب آن به عطار نیشابوری سخن است. نفیسی در آن تردید کرده و یک‌جا آن را از عطار تونی دانسته است. دکتر مهدی محقق در پیشگفتار چاپ مصحح آن دلایل مثبت و منفی را بررسی کرده و می‌گوید انتساب آن به عطار تونی درست نیست، چه سراینده از اهل سنت است و می‌تواند همان «عطار نیشابوری» باشد، ولی می‌پذیرد که نسخه‌هایی از آن که شمار بیت‌ها به نه هزار می‌رسد از «عطار نیشابوری» نیست و تنها بخشی از آن شیوه کار نیشابوری را دارد. با عناوین: ستایش صانع، نعت سید عالم، در ذات و صفات، برآمدن بر منبر وحدت از راه دل، حکایت اسناد ترکک و برده‌بازی او، در علو مرتبه انسان، حکایت آدم (ع)، جدا شدن آدم و حوا از یکدیگر، در صفت کتاب گوید، آغاز کتاب اشترنامه، حکایت مرد کر و قافله، حکایت شهباز و صیاد، در تقریر راه و تفسیر آن، حکایت عیسی با جهودان، جواب عیسی سیحون را، حکایت استاد نقاش، رسیدن سالک با پرده اول، رسیده سالک با پرده دوم، پرده پنجم، حکایت ابراهیم، سؤال سالک وصول از پیر، خاموش شدن سالک وصول از جواب، رسیدن سالک با پرده هفتم. آغاز: ابتدا بر نام حی لایزال ×× صانع اشیا بر ابداع جلال / آن خرد بخشی که آدم ذات اوست ×× جمله اشیا مصحف آیات اوست چاپ: با مقدمه و تصحیح مهدی محقق، 1340ش [دنا 845/1 (13 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 199/10؛ آثار و احوال عطار 105، همانجا 167 از «عطار تونی»؛ هدية العارفین 112/2؛ مشترک پاکستان 163/7 و 168 و 608؛ نفیسی 114/1 و 320 از «عطار تونی»؛ الذریعه 730/9 و 117/19؛ ریحانة الادب 145/4]