المحکم و المتشابه

● المحکم و المتشابه / محکم و متشابه / عربی al-muḥkam wa-l mutašābih علم الهدی، علی بن حسین، 355 - 436 قمری ‘alam-ol-hodā, ‘alī ebn-e hoseyn (967 - 1045) از تفسیر ابو عبدالله محمد نعمانی روایت می‌کند. چنان که در مقدمه کتاب امالی مرتضی تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم به نقل از ابن شهر آشوب و در ریحانة الادب(187/4) و الذریعه(154/20) و ... آمده است. تمام این رساله در جزو دوم از جلد نوزدهم بحارالانوار چاپ شده است. شریف مرتضی در این رساله معتقد است که تفسیر قرآن را جز امامان شیعه ندانند و آگاهی بر حقایق قرآن تنها از طریق اهل بیت عصمت و طهارت میسر است. او در این رساله از ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و تأویل و تنزیل و خاص و عام و آیات احتجاجیه، اثبات حاجت به رسول و امام و ... بحث می‌کند. در مقدمه نام رساله و مؤلف آن ذکر نشده است و به نام «محکم و متشابه» منسوب به شریف مرتضی در تهران چاپ شده است و تسمیه این رساله به این اسم درست نیست و انتساب آن به شریف مرتضی که در روضات الجنات نقل شده است نیز روشن نیست. گفته شده این رساله از تفسیر نعمانی استخراج شده و همه آن روایت‌هایی از حضرت صادق به نقل از حضرت امیرالمومنین علیه السلام است. آغاز: الحمدلله العدل ذی العظمة و الجبروت و العز و الملکوت الحى الذى لا يموت مبدىء الخلق و معيده انجام: نعوذ بالله من الضلال بعد الهدى و اتباع الهوى و ایاه نستعین علی ما یقرب منه انه سمیع مجیب چاپ: تهران، سنگی، 1312ق، در ضمن بحار الانوار مجلسی، جلد 90 چاپ بیروت و جلد 93 چاپ ایران؛ ایران، سنگی، 1312، جیبی، 128ص [الذریعة 314/4 و 318 و 154/20؛ اعیان الشیعه 195: 41 (فنون القرآن)؛ کشاف الفهارس 415/3-419؛ دانشنامه جهان اسلام 720/7-721؛ دایرة المعارف تشیع 498/4]