المحصل

● المحصل / نحو / عربی al-muḥaṣṣal اندلسی، قاسم بن احمد، 575 - 661 قمری āndolosī, qāsem ebn-e aḥmad (1180 - 1263) وابسته به: المفصل فى صنعة الاعراب؛ زمخشری، محمود بن عمر (467-538ق) اهداء به: شرف الدین عیسی بن ملک العادل ابی بکر بن ایوب شرحی بر کتاب المفصل زمخشری درعلم اعراب و نحو می‌باشد و مؤلف آن اندلسی است (ابوالقاسم یا ابو محمد علم الدین قاسم بن احمد بن موفق بن جعفر المرسى اللورقى الاندلسی) که از قراء و نحویین و متکلمین قرن ششم و هفتم هجری بوده و آشنایی کامل به اصولین و عربیت و قرائت داشته، شاگردی تاج الدین کندی (520-613ق) را نموده و ریاست قراء شام را دارا بوده و درآنجا به تدریس و تصنیف اشتغال داشته و شاطبیه را شرح نموده و این شرح مفصل که المحصل نام دارد نیز از او است. مؤلف در مقدمه تصریح نموده که این تألیف را به پیشگاه پادشاه دانشمند شرف الدین عیسی بن ملک العادل ابی بکر بن ایوب تقدیم داشته و در شذرات الذهب (115/5) در زیر مردگان سال 624 نام این پادشاه را برده و می‌گوید به سال 576 درمصر متولد شده و قرآن را حفظ نموده و در فقه عالم شده و جامع کبیر را درچند مجلد شرح نموده و اشعار بسیار دارد و حنفی متعصبی بود، هرکس که مفصل زمخشری را حفظ می‌نمود صد اشرفی و خلعتی به او جایزه می‌داد بدین سبب بسیاری آن کتاب را حفظ نموده‌اند، و این شارح درست گفته که هیچکس را شایسته‌تر از ایشان ندیده که شرح خود را به وی تقدیم نماید.شارح پیش از شروع به شرح مفصل مختصری از شرح حال زمخشری را نگاشته پس از آن به شرح خطبه پرداخته و در این شرح اقوالی از تاج الدین کندی (متوفی 613ق) و صدرالافاضل قسم بن حسین خوارزمی که به گفته کشف الظنون (489/2) به سال 617 مرده و سخاوی و ابوالبقا و سیبویه و جرجانی و سیرافی و ابن جنی و مشاهیر دیگر آورده و شرحی بسیار روان و شامل مطالب سودمندی است وچون نام تاج الدین را با لفظ ترحیم ذکر نموده و شرف الدین عیسی به سال 624 مرده تألیف این شرح میان سال 613 و 624 بوده است. (ابن یوسف)