الاشارات و التنبيهات (ترجمه)

● الاشارات و التنبيهات (ترجمه) / فلسفه / فارسی al-išārāt wa-t tanbīhāt (t.) فارسی، عبدالسلام بن محمود، - 626؟ قمری fārsī, ‘abd-os-salām ebn-e mahmūd (- 1230) وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (428-370) متن از ابوعلی سینا و ترجمه گویا از عبدالسلام بن محمود بن احمد فارسی است. این ترجمه به انوری نیز نسبت داده شده است. دکتر مهدوی در مورد این ترجمه چنین می‌گوید: «نسخه‌های ترجمه ... به دو وجه است: 1. شامل ترجمه منطق و طبیعیات و الهیات؛ 2. که ترجمه منطق را ندارد، در عوض قبل از شروع به ترجمه قسمت طبیعیات و الهیات مقدمه‌ای در علت ترجمه و بیان «چند قضیت از قضایاء اولی» که در اصل عربی نیست آورده شده است. اختلاف این دو وجه در ترجمه طبیعیات و الهیات جزئی است و شاید مربوط به اختلاف نسخه از حیث قدمت باشد والا در آنجا که از حیث ترتیب فصول، ترجمه با اصل تفاوت دارد این تفاوت در هر دو وجه هست، مثلاً در هر دو وجه در اواخر نمط هفتم (صفحات 150 تا 153 ترجمه چاپی) تنبیه راجع به جزئیاتی که علم به آن مانند علم به کلی است بعد از تنبیه و اشاره‌ای است که راجع است «بوجوه تغیر صفات» و حال آنکه در اصل عربی به عکس است، و نیز در هیچ یک از دو وجه مقدمه‌ای که در ابتدای طبیعیات و الهیات اصل عربی قرار دارد موجود نیست. بنابراین شاید مترجم طبیعیات و الهیات بعداً قسمت منطق را هم ترجمه کرده و آن را بعد از حذف مقدمه‌ای که در ابتدای طبیعیات آورده بوده، بر آن افزوده است و یا اینکه اصلاً کس دیگری این کار را کرده است. ناگفته نماند که نسخ وجه اول هم با یکدیگر اختلاف دارند.» نکته در اینکه در اکثر نسخه‌ها پیش از این ترجمه رساله «تبصره» ابن سهلان ساوی در منطق به فارسی آورده شده است که این موجب شده است که برخی فهرست‌نگاران به اشتباه آن رساله را جزء اول (جزء منطق) این ترجمه بدانند (ن.ک. مصنفات ابن سینا از مهدوی: ص 37 و 274). آغاز: (وجه اول): سپاس آفریدکار دو جهانرا و بخشنده عقل و روان را و درود نیکان و پیغامبران را. اتفاق جمله عقلانست کی شرف آدمی در دانش حقیقی است که خیال و کمان را در آن امکان نیست و در خوش خوی و نیک سیرتی است که طغیان و کفران را در آن راه نیست بس بهترین ... کی بدوستان صفا و برادران وفا کنند ارشاد کردنست بعلم یقینی و تحریض کردنست بر اعمال دینی و جون اتفاق افتاذ کی دوستی عزیز را از دوستان صدق کی بر من حقوق بسیار داشت هوس معرفة کتاب اشارات و تنبیهات شیخ رئیس افتاذ بر وجهی کی ترجمه‌اش بزبان بارسی دری باشد ... النهج الاول اشارة فی غرض المنطق، مراد از منطق آنست کی بیش آدمی آلتی بوذ قانونی کی مراعات آن او را نگاه دارد از آن کی در فکر وی خللی و زللی افتد (وجه دوم): سپاس آن خدای را که آفریدگار جهانست و بخشنده عقل و جانست بهترین چیزی که عاقل اختیار کند و در آن رنج برد شناخت باری جل جلاله است و دانستن چیزها چنانکه هست و در علوم حقیقت معلوم شده است که سعادت مردم از آن روی که مردم است در دانستن راست است پس بهترین تقربی که دوستان حقیقت بیکدیگر کنند ارشادست بعلم و دانش راست و دوستی از دوستان حقیقت بیکدیگر کنند ارشادست بعلم و دانش راست و دوستی از دوستان حقیقت بر من حقها بسیار داشت و قضاء حق او بمقتضی دوستی خواستم که بهترین چیزی کنم و در اثناء مفاوضات هر وقتی از و شنود می‌که گفتی ای کاشکی طبیعیات و الهیات اشارات از سخنان شیخ رئیس به زبان فارسی بیان کرده بودندی پس من بیچاره از قضاء حق دوستی و توسل جستن بتحصیل مراد دران شروع نمودم بقدر وسع و طاقت انجام: (وجه اول:) و عهد کن باوی بخدای و بسوکندان مغلظه کی از آن بیرون آمدن نتواند کی او نیز با دیگران همان سیرت برزد، کی تو باوی برزیدی، بس اگر این علم را فاش کنی و ضایع گردانی خدای میان [من] و تو و کفی بالله وکیلا. (وجه دوم): با دیگران همان سیرت سپرد که تو با وی سپردی پس اگر این علم فاش کنی و ضایع گردانی خدای میان من و تو کفا بالله وکیلا چاپ: به اهتمام سید حسن مشگان طبسی، تهران، 1316ش؛ به کوشش احسان یار شاطر، تهران، 1332ش: در این چاپ ترجمه به فارسی نسبت داده شده [چاپ‌ها مربوط به وجه دوم است] [مصنفات ابن سینا مهدوی 37 و 274؛ الذریعة 78/4؛ فهرستواره منزوی 71/6؛ مشار فارسی 1276]