المحاجاة بالمسائل النحوية

● المحاجاة بالمسائل النحوية = المحاجات و متمم مهام ارباب الحاجات / ادبیات / عربی al-muḥājāt bi-l-masā’il-in naḥwīyya = al-muḥājāt wa mutammim-u mahām-i arbāb-il ḥājāt زمخشری، محمود بن عمر، 467 - 538 قمری zamaxšarī, maḥmūd ebn-e ‘omar (1075 - 1144) در بیان چیستان و لغزهای نحوی است. سؤالاتی مبهم و شبیه به لغز در ضمن عباراتی دارای سجع و قافیه که در آغاز آن جمله: «اخبرنی» (آگاه کن مرا) تکرار و در نیمه دوم کتاب، طرح شده و ذیل آن تفسیر و توضیح گردیده است و هر یک از فقرات شامل دو لغز و سئوال است. اینک چند نمونه از لغز نحویه کتاب، نقل می‌گردد: 1. اخبرنی عن موحد فی معنی اثنین و عن حركة في حكم حرکتین؛ 2. اخبرنی عن حركة و حرف قد استویا و عن ساكنين على غير حدهما قد التقيا؛ 3. اخبرنی عن ما يجر و ينصب و هو رفع و عما يدخله التثنيه و هو جمع ... و ناگفته نماند که علم الدین علی بن عبدالصمد سخاوی (- 632ق) شرح بسیار مبسوطی بر کتاب محاجاةبه نام «تنوير الدیاجی» نگاشته که طبق نقل کاتب چلپی در کشف الظنون از اجل کتب فن بوده و از امتیازاتش آن استکه پس از هر دو لغز (احجیه) که از مؤلف (زمخشری) نقل کرده دو لغز دیگر «منظوم» اضافه کرده است. (عبدالحسین حائری) آغاز: قال الامام الزاهد جار الله العلامه افتتح بحمدالله الذي هو قائد الرضوان و دلیله و الصلوة على رسوله التي هي ضمير الحمد و رسله اخذا بذوابة السنة الغراء و استعاذة بالله من الخطبه البتراء ... انجام: و عليها و رد قوله تعالى قل لايعلم من في السموات و الارض الغيب الا الله. چاپ: گنجینه بهارستان، الادب العربی1، مسلسل 4، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1381ش، با تصحیح د. علیرضا باقر [کشف الظنون 388/2]