مجموعه ناصری

● مجموعه ناصری / گوناگون / فارسی majmū‘e-ye nāserī موسوی اصفهانی، محمد بن عبدالله، ق13 قمری mūsavī esfahānī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh(- 19c) مجموعه‌ای است از میرزا سید محمد بن عبدالله میرزا عبدالباقی موسوی حسینی اصفهانی ملقب به «برهان الدوله» و متخلص به «سلطانی» از علما و نویسندگان دوره ناصرالدین شاه قاجار که این مجموعه را به نام وی مصدر و او را ستایش کرده است و شامل چند کتاب می‌باشد: «حديقة المعارف» که حکایاتی است به شیوه هزل و طنز که با نثری مسجع آمیخته به نظم، که مسائل اجتماعی را به باد انتقاد قرار داده است و بعضی از اشعار مؤلف با عنوان «لمؤلفه» آمده است، آغاز: «وقتی یاد دارم که در سن هشت و دهم بجهة تحصیل صرف و نحو به معلمی قصی القلب ...»؛ معالجه بضد که بعضی نفوس را لازم می‌شود؛ تحقیق در اتحاد وجود و غدر معاصی نفوس ضعیفه؛ تحقیق در ترجیح اسلام بر سایر ملل، در تفریق مقالات و حالات پیغمبر (ص)؛ خطبه‌هایی از حضرت علی (ع)، پند و اندرز به وزراء و حکام، در اسباب ضعف ملت و دولت اسلام؛ قصیده‌ای طولانی در تنبیه و موعظه در 74 بیت، آغاز: «ای اوفتاده در وحل نظم و انتظام ××این نظم و انتظام تو را کشته دام دام»، انجام: «انکو نکرده است اول سنگ خویش حق ××چون سنگ دیگران را از خود کند تمام»؛ کواکب علویه در انفس؛ در معنی حدیث حب الوطن من الایمان و رد بعضی ...؛ قصیده در 60 بیت با مطلع: «مژده به مستان دهید باز بهار آمده است ×× نامیه با صد هزار نقش و نگار آمده است»؛ تشریح و تحقیق در چگونگی احوال و افعال اهل فرنگستان؛ قصیده در 53 بیت در معنی این که ملامت و دقی خالی از اغراض شیطانی نباشد، با این مطلع: «ای فسرده دل شده در التزام انتظام ×× التزام انتظامت کار کرده بی نظام»؛ اوراقی در شرح حال خود مؤلف و معاصرین وی نگاشته شده است؛ تحقیق فقهی در شریعت محمد مصطفی (ص)؛ در شناسایی اشخاص صاحب سر به قواعد نجومی که اقطاب زمان باشند؛ حکایت در تنبیه حمقاء، انها و اشعار در تعیین مناصب اهل علم و قضات؛ حکایت در تنبیه و ذم صداقت مفرط؛ در اختیار اشکال هندسی از برای عمارات؛ در خصوص تحصیل علم طب و خواص آن از برای طبیب؛ در آداب تعشق و تفریق عشقها و امتیاز آن، و ذکر شده که در جلد دیگر این کتاب که مسمی به «مجمع العلوم» است نبذی هم در علم طب نگاشته آید؛ در تحقیق این که از هر کس هر کار نیاید؛ تحقیق در حدیث اهل سنت و جماعت؛ تحقیق این که تحصیل هر علمی شایسته هر کسی نیست خاص مسلم را؛ در تشخیص ضررهای دولت به جهة تقلید از کفر؛ در خواص تنظیمات احتسابی و شغل محتسبی که از قرارات قدیمه سلطنت اسلام است در ایران؛ در خواص حساب و استقلال محاسب در امر محاسبات؛ ضررهای بی اعتنایی در حساب و بیسوادی محاسب؛ مسمط در تهنیت عید نوروز و جشن سلطانی و توصیف بهار از مؤلف در 87 بیت، آغاز: «عید جم آمد فراز ای صنم دلفروز ××خیز و بیاور مئی عیش فراطیش ...»، انجام: «منظر حقش مدام منظر و منظور باد ××که پی سخن خوشبود گدا نوازی ز شاه»، در خاتمه آمده است: «این بنده در نگارش این کتاب نه عرض علم و هنر و خودنمایی میباشد و اسباب و دست آویز از برای اخذ وجوه و گدائی ... در این کتاب که به مجموعه ناصری موسوم می‌شود ... فواید کلی و خواص بسیار باشد»؛ ضمیمه مثنوی در بحر مثنوی مولوی (بحر رمل) از مؤلف کتاب سید محمد بن عبدالله الموسوی الحسینی در تفسیر آیات و احادیث و اثبات مظهریت حق و حکایات پند آموز از کتاب‌های مختلف از جمله مثنوی معنوی و ... و نکاتی در پند و اندرز را به نظم درآورده است؛ رد شعر آقا محمد کاظم واله شاعر اصفهانی که به وصیت خودش در سند مزارش نگاشته‌اند؛ اشعاری خطاب به خداوند و مناجات گونه با مطلع: «تو را خواهم، نخواهم رحمتت گر امتحان خواهی ×× در رحمت برویم بند و درهای بلا بگشا»؛ در تحقیق و تعریضی بر شعر حکیم قاآنی؛ در شرح حال مفخر شاعری که در اصفهان زندگی می‌کرد و اشعارش کلا هزل و مضحکه بود، از محمد کاظم سعادت علی شاه معروف به «طاووس العرفا»؛ در شرح تنظیمات ناپلیان روس و سیاسات او در حراست مملکت و استبداد رای او در قرار و مدار مملكتی؛ در خاتمه نسخه از جامع و مؤلف آمده است: «این بنده که سید محمد بن عبدالله الموسوی الحسینی ناظم و مؤلف و مصنف این کتاب هستم به مقتضیات فطری و سری که ابا عن جد با سلطان دارم در مقام نظم این مطالب برآمده»، آغاز: «بسمله و به ثقتی و رجائی، حمد بیحد کردگاری را سزد × که بود وصفش برون از حصر و حد».