مجمل اللغة

● مجمل اللغة / لغت / عربی mujmal-ul luġa رازی، احمد بن فارس، 326؟ - 395 ؟ قمری rāzī, aḥmad ebn-e fāres (939 - 1006) کتابی مشهور وکهن در لغات عربی که به گفته مؤلف پس از رویت کتاب «العین» خلیل بن احمد، غربت و شدت کلمات وواژه‌ها به فکر نگارش روان در لغت افتاد و در فصولی به تعداد حروف تهجی و بر مبنای حروف اول و دوم تنظیم نمود.در بخش‌های بزرگ نخست واژه‌های دوحرفی (مضاعف) را می‌آورد و سه‌حرفی‌ها را به بیست و هشت بخش به ترتیب حرف‌های الفباء دومین حرف واژه تقسیم شده، این بخش‌های کوچک مانند حرف‌های الفباء معمولی (اب ... ی) پی در پی می‌باشد ولی نه چنان‌که در همه کتاب‌ها از الف آغاز و به یاء پایان یابد، بلکه در هر کتاب از حرف پس از حرف بزرگ بخش آغاز و به حرف پیش از آن پایان می‌دهند، چنان‌که در «کتاب قاف» نخست واژه‌های مضاعف را مانند «قل» آورده و سپس در بخش یکم از 28 بخش کوچک «ق ک»را در بخش دوم «ق ل» و در سوم «ق م» و «ق ن» تا «ق ی» می‌رود، و سپس از «ق ا» و «ق ب» و «ق ت» تا «ق ف» می‌رود، و در اینجا کتاب قاف پایان می‌یابد. ابن فارس در این کتاب فقط واژه‌های درست و فصیح عربی را گرد آورده است. ولی باز هم فیروزآبادی صاحب قاموس (-817ق) یکهزار اشکال بر او گرفته و کتابی در این باره نگاشته است. آغاز: اما بعد ولیک الله بصنعه و جعلک ممن علت فی الخیر همته و صحت فیه طویته فانک لما اعلمتنی رغبتک فی الادب ومحبتک فی ان کلام چاپ: قاهره، مطبوعات السعاده، 319ص، 1332ق. [الذریعة 51/20؛ معجم المطبوعات 199؛ سیر أعلام النبلاء 102/17؛ کشف الظنون 1604/2]