اسهال

● اسهال / طب / فارسی eshāl حکیم، محمد سعید ḥakīm, moḥammad sa‘īd رساله مفصلی است در علامات و علاج اسهال مشتمل بر سه «مطلب»: 1. دارای یک مقدمه و چهارده «فصل» در کلیات؛ 2. ادویه مفرده مربوط به اسهال، دارای سه «فصل»؛ 3. تراکیب نافعه، دارای سه «فصل». آن را به دستور شاه (گویا شاه عباس) تحریر کرده است. آغاز: بسمله یا مسهل الصعاب سهل لنا سلوک طریق الصواب ... و بعد چون اکثر آشنایان حقیقی ... میخواستند و میخواهند که مقالات وافیه ... در معالجه امراض ... به لغت فارسی که در این جزء زمان نفع رساننده تر است ... حسب الفرمان قضا صاحب قران زمان در معالجه بعضی امراض ... سیما مرض اسهال که علتی است شایع به واسطه حرص و شوره که در طبایع مرکوز است ... چه اطباء زمان بس که طبابت را وسیله تحصیل حطام دنیوی ساخته اند فرصت تدرب و مهارت ... ندارند انجام: یک نسخه که معتمد اکابر و سهل الحصول ترین نسخ است اکتفا مینماید ... از غایت شهرت احتیاج به تعیین کردن ندارد. چه همه کس درین جزء زمان میداند که این معجون را چه قدر باید خورد. هذا آخر ما اردنا بیانه فی المقاله و الحمد لله وحده و لا حول و لا قوة الابه. کاتب می‌افزاید: «نقل عن خطه الشریف مولفه مقرب الحضرت الخاقان جالینوس الزمان ... میرزا محمد سعیدا حفظه الله تعالی و ایده ... بحرمة الائمة المعصومین [فهرستواره منزوی 3282/5؛ نسخه‌های منزوی 472/1؛ مخطوطات قاهره 225/1؛ دنا 835/1 (6 نسخه)]