مجمع البلاغة

● مجمع البلاغة / ادبیات / عربی majma‘-ul balāġa در مترادفات جمل فصیحه و کلمات بلیغه، نسخه مهم ادبی که مؤلفش معلوم نیست و در فهرست‌های نسخ عربی اسم آن دیده نشد، این کتاب که شاید نظیرش در کتابخانه دیگر موجود نباشد اساس و مبدأ مؤلفات ادبیه‌ای است که در این موضوع تدوین شده مانند «الالفاظ الکتابیة» تألیف عبدالرحمن بن عیسی بن حماد همدانی و کتاب «الالفاظ المترادفة» و «تهذیب الالفاظ» ابن سکیت و «فقه اللغة» ثعالبی و «نجعة الرائد فی المترادف و المتوارد» شیخ ابراهیم یازجی. متضمن شانزده حد: 1. حد العقل وضده و ما یتعلق بهما؛ 2. حدالنطق؛ 3. حد الاسماء و الرفعة و الضعة و الاخلاق المحمودة و المذمومة؛ 4. حد المال والرغبة فیه و عنه و ما یتعلق بذلک؛ 5. حدالعطاء و الاستعطاء و ما یتعلق بهما؛ 6. حد الحرب و اربابها و آلاتها و ما یقرب منها؛ 7. حد المودة و انواعها و ما یضادها من ذلک؛ 8. حد الحسن و القبح و الشباب و الشیب؛ 9. حد القرابة و شرف الابوة و دناتها و الدعوة و احوالها؛ 10. حد المطعوم و آلاته و اللهو و اللباس و الطیب و ما یتعلق به؛ 11. حد النکاح والطلاق و ما یتعلق بهما؛ 12. حدالمشی و المفاوز و نحوه؛ 13. حدالتقوی و الزهد و الدین و الدهر و تقلبه من الهم و الصبر و المرض و الموت؛ 14. حد السماء و انوائها و النار و البناء؛ 15. حد الحیوان؛ 16. حد فنون مختلفة. جلد نخستین که شامل بیست و سه «قسم» است بدین گونه شروع می‌شود: «الاول حد العقل و ضدهله عقل وجول و معقول و حجی و نهی و حصاة و اصاة هو و عاء عقل غیر ذی سقط، له عقل راجح و لب ناجح، له عقل رصین و حلم رزین، تسریل النهی و ارتدى التقى، له من اللب وزیر رشید و ظهیر سعید، هو اعقل من ابن عباس و امجن من ابی نواس، هو فی فسحة من حجاه وسعة من نهاه، و ابعدهم مسافة غور عقل، بعید مسافة الرای، له من عقله رقیب على شهوته یهدیه الى الهدى و يرده عن الردى غلب العقل على صبغته و جری فی لبه روح الادب».