آغاز و انجام قدسی

● آغاز و انجام قدسی / فلسفه / عربی و فارسی āqāz va anjām-e qodsī قمی، علیقلی بن قره چغای، 1020؟-ق11ق qomī, ‘alī-qolī ebn-e qara čaqāy (1611?-17C) تالیف: 1083ق در آغاز آن می‌نویسد که چهل و سه سال است که به منطق و حکمت و حدیث می‌پردازد (در سال 1083). در 3 «مقاله» و 1 «خاتمه»: مقاله 1. در بیان آغاز و انجام و ما بین آغاز و انجام؛ مقاله 2. در بیان اینکه چرا نفس کل از وطن اصلی و قدسی خود به عالم اوسط یعنی به عالم ابدان مثال فلکی و عنصری و ابدان مثال لافلکی و لا عنصری آید و مقید شود و به توسط عالم ابدان مثال فلکی و عنصری به عالم ابدان عینی و حسی فلکی و عنصری کثیف آمد و مقید شد، این مقاله مشتمل بردو «فصل» است: فصل 1) در بیان اینکه چرا به ابدان مثالی فلکی و عنصری مقید شد، فصل 2) در بیان اینکه چرا به ابدان غیر فلکی و عنصری مقید شد؛ مقاله 3. در بیان اینکه نفس کل را چه باید کرد تا به وطن الی و مقر قدسی خود عود کند و آرام گیرد، در دو «فصل»: فصل 1) در بیان اموری که مانع عود و مراجعت اوست به وطن اصلی و مقر قدسی، فصل 2) در بیان طریق علاج امراض و استخلاص از آنها. خاتمة مسکیة قدسیة فی تحریص النفس علی رفض العالم الحی و ترغیبها و تشویقها الی العام العقلی القدسی. او در فصل دوم مقاله سوم پس از نقل عبارت شیخ رئیس در تقسیم علوم فلسفی می‌نویسد: «و چون این حکمت عامه را کما هو حقه فرا گیرد بعد از آن حکمت خاصه را به ترتیبی که ارسطو در اثولوجیا وضع کرده است تا آخر مراتب حکمت خاصه از استاد ماهر فرا گیرد و فکر کند تا به انتهای اسرار حکمت رسیده حکیم و فیلسوف حقیقی شود انشاء الله و چون در زمان ما که هزار و هشتاد و سه از هجری نبوی ... گذشته از حکمت عامه و آثار علویه و نبات و حیوان و نفس از حکمت خاصه سوای اثولوجیا در میان نیست و کتاب شفاء که عمده تصانیف شیخ الرئیس است اگر چه ترتیبش موافق ترتیب کتب ارسطو است الا اینکه چنانکه ابن الرشد و این حقیر تتبع کرده‌ام در اکثر مسائل عمده مخالف به مذهب ارسطو دارد از این جهت فی الحقیقة زمان اضطرار شدید از آن جهت گوییم که هم امام علیه السلام غایب است و هم استاد حکیم تالیف او نیست (پیش از این در ص 195 گفته که باید از پیامبر و امام آموخت و اگر نیستند به ترتیب تالیف ارسطو از استاد ماهر فرا گرفت). اگر کسی طالب حکمت عامه باشد کتاب احیای حکمت ما را بخواند و اگر طالب حکمت خاصه باشد اول کتاب مثول عقلیه و کتاب تمهیدات و تنقیحات اثولوجیای ما را بخواند و بعد از آن اثولوجیا را با شرح و حواشی و تنقیحات که ما کرده ایم، چه این حقیر مدت چهل و سه سال است که ... تمام عمر خود را همین صرف احادیث و تفاسیر معصومین (ع) کرده‌ام و از جمیع کتب مشهور متقدمین و متاخرین آنچه موافق اصول معتمده و مجمع علیه حکمت عامه و خاصه معلم اول و سایر محققین حکمای قدیم یافته و اکثر آنها را با احادیث و تفاسیر معصومین (ع) منطبق ساخته‌ام در این کتاب‌ها آورده‌ام ...» آغاز: بسمله، و به ثقتی و علیه توکلی، الحمد الله رب العالمین و الصلاة و السلام علی اشرف الاولین و الآخرین محمد و علی و الهما الطیبین و بعد این رساله ایست از کمترین کمتران علی قلی بن قرچغای خان در بیان آغاز و انجام و مابین آغاز و انجام نفس ناطقه انسانی به عنوان تصدیق و تسلیم نه به عنوان دلیل و برهان چه دلیل و برهان اینها درکتاب احیای حکمت و تمهیدات و تنقیحات اثولوجیا و در سایر مولفات خود گفته‌ایم مدلل خواهند آنجا رجوع کنند و بیان اینکه نفس چرا از عالم قدسی عقلی و وطن اصلی و فطری خود باین عالم کثیف عنصری آمد و درین مجلس نحس گرفتار شد و بیان اینکه چه باید کرد تا به وطن اصلی و مقر فطری و ابداعی خود عود کند و برسد، و این مشتمل بر سه مقاله و یک خاتمه و مسمی به آغاز و انجام قدسی ساختم و سبب تالیف این بود که کلامی چند از حکمای قدیم و از وحی قدیم و از حدیث معصوم ع دیدم که مرا بی تاب و بی آرام کرد و از برای تحقیق و تفتیش حقیقت نفس کل و نفس ناطقه انسانی و آغاز و انجام او ... انجام: و کذلک انتم قد زدتم نورا و بهاء او جمالا ما ترکناکم علیه قولهم اهلیهم و کذلک انتم قد زدتم من البهاء و الجمال ما لم یکن فیکم عندنا و ما فارقتکم ایانا منعم (؟) بعضهم ببعض.